Οι 3 λόγοι γιατί η Τουρκία σηκώνει τώρα τους τόνους στην κυπριακή ΑΟΖ

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

Δεν χρειάζεται και μεγάλη προσπάθεια για να τεκμηριωθεί η σοβαρή κλιμάκωση της τουρκικής επιθετικότητας, σ’ όλη την έκταση των ευρωπαϊκών και ασιατικών συνόρων της, σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη στιγμή για τις διεθνείς εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Θα αρκούσε κανένας να αναγνώσει τα δημοσιεύματα και τα ρεπορτάζ των διεθνών μέσων ενημέρωσης, για να αντιληφθεί το εύρος των προκλήσεων της Άγκυρας κατά πολλών γειτόνων της αλλά και το βάθος της ανησυχίας που ανιχνεύεται στη διεθνή κοινότητα για τον απρόβλεπτο και σε μεγάλο μέρος ευκαιριακό χαρακτήρα, από τον οποίο διέπεται η δραστηριότητα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Τέλος, θα ήταν  αναλυτική αφέλεια να μη σημειωθεί ότι -μέσα σε διάστημα λίγων ετών- οι σχέσεις της γειτονικής χώρας με το σύνολο σχεδόν των δυτικών συμμάχων της έχουν επιδεινωθεί δραματικά και μέχρις εχθρότητας, θα μπορούσε να υποστηριχτεί. Μια εξέλιξη, η οποία ήδη και αφ’ εαυτής επηρεάζει καίρια τον συσχετισμό δυνάμεων στην περιοχή μας και τροποποιεί σημαντικά τις σταθερές κατανόησης των συμβαινόντων στη ζώνη ελληνικών ενδιαφερόντων.

Ένα μέρος εξηγήσεων σχετικά με τη στάση της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και ευρύτερα στον ελληνισμό επιχείρησα να περιγράψω στην προηγούμενη ανάλυσή μου.  Ωστόσο, νομίζω πως χρειάζεται πιο συγκεκριμένη αναφορά στα όσα συμβαίνουν τις τελευταίες μέρες στην κυπριακή ΑΟΖ, όπου σε μια εκ πρώτης όψεως απέλπιδα κίνηση παρενόχλησης του ιταλικού πλοίου γεωτρύπανου SAIPEM 12000 από σκάφη του τουρκικού πολεμικού στόλου, το πρακτικό αποτέλεσμα είναι πολύ βαθύτερων συνεπειών σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας: Η γεωτρητική δραστηριότητα της ιταλικής Eni έχει ανασταλεί επί δεκαήμερο, ενώ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι θέσεις που έλαβε ο Ο.Η.Ε. επί των παρενοχλήσεων τουρκικών πολεμικών πλοίων κατά του ιταλικού πλοίου-γεωτρύπανου.

Συγκεκριμένα, υπενθυμίζω ότι εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του Ο.Η.Ε., απαντώντας γραπτώς σε ερώτηση σχετικά με τις τουρκικές προκλήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, δήλωσε πως δεν είναι αρμοδιότητα της Γραμματείας να λαμβάνει θέση πάνω στα δικαιώματα των κρατών που απορρέουν από συμβάσεις. «Ο Γενικός Γραμματέας επαναλαμβάνει ένα σημείο στην τελευταία του έκθεση για την UNFICYP (9 Ιανουαρίου 2018), ότι οι φυσικοί πόροι που βρέθηκαν γύρω από την Κύπρο θα μπορούσαν να ωφελήσουν και τις δύο κοινότητες», κατέληγε η δήλωση του εκπροσώπου του γ.γ., Αντόνιο Γκουτέρες.

Ο τρόπος και η εκδήλωση των τουρκικών προκλήσεων στην κυπριακή ΑΟΖ, αποδεικνύουν ότι το θέμα είναι πολύ πιο σύνθετο, απ’ όσο η τήρηση της νομιμότητας που απορρέει από το διεθνούς σήμανσης Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο -ειρήσθω εν παρόδω- η Τουρκία δεν έχει συνυπογράψει και συνεπώς δεν δεσμεύεται έναντι της διεθνούς κοινότητας για την τήρησή του σε ό,τι αφορά τα δικά της συμφέροντα.

Γιατί, όμως η Τουρκία ή η Τουρκοκυπριακή κοινότητα δεν έθετε ως τώρα το θέμα των υδρογονανθράκων στην κυπριακή ΑΟΖ, στους πρόσφατους ανεπιτυχείς γύρους διαβουλεύσεων για το Κυπριακό, στο Κραν Μοντανά και τη Γενεύη;

Όπως προσπάθησα παρεμπιπτόντως να εξηγήσω σε προηγούμενη ανάλυσή μου, «…η Τουρκία δεν θα ήθελε με τίποτα σήμερα λύση του Κυπριακού, πέραν των άλλων, αφού τυχόν λύση του προβλήματος θα δυσκόλευε κάθε προοπτική εξόδου της ίδιας στην ανατολική Μεσόγειο, όπου παραμένει χωρίς ρόλο και προσβάσεις, ενώ διά των Τουρκοκυπρίων διατείνεται πως έχει και τα δύο… (Και, παράλληλα, έτσι θα μπορούσε να τεκμηριωθεί γιατί ήταν επιτυχία του ελληνισμού ότι στον τελευταίο γύρο των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό στην Ελβετία, απ’ όπου την έσχατη ώρα δραπέτευσε κατόπιν αφόρητων πιέσεων της Άγκυρας ο Μουσταφά Ακιντζί, τέθηκε επί τάπητος το ζήτημα κατάργησης του συστήματος των εγγυητριών δυνάμεων της Κυπριακής Δημοκρατίας)…».

Και το επόμενο συναφές ερώτημα στο οποίο θα επιχειρήσω στη συνέχεια να απαντήσω: Γιατί αποφάσισε η Τουρκία μόλις το τελευταίο δεκαήμερο να παρενοχλήσει το Saipem 12000, όταν από τον Σεπτέμβριο ήδη του 2017 βρίσκεται σε εξέλιξη η γεώτρηση στο στόχο «Ονησίφορος» στο τεμάχιο 11 της Κυπριακής ΑΟΖ, πλησίον της περιοχής όπου βρέθηκε το γιγάντιο κοίτασμα «Ζορ» στην αιγυπτιακή ΑΟΖ;

Νομίζω πως υπάρχουν 3 λόγοι που εξηγούν την ενεργοποίηση της τουρκικής «μηχανής προκλήσεων» στην κυπριακή ΑΟΖ, όπου διενεργούνται οι γεωτρήσεις από πολυεθνικές εταιρείες παγκόσμιας εμβέλειας, δυτικών συμφερόντων:

  1. Πρώτος λόγος είναι η προσπάθεια της Άγκυρας να διεθνοποιήσει τον κύκλο διαβουλεύσεων για τις εξελίξεις και τις προαναγγελλόμενες ρυθμίσεις στο κουρδικό, που με τη διαφαινόμενη οριστική ήττα των τζιχαντιστών στη Συρία, μοιάζει να είναι πια αναπόφευκτη εξέλιξη στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.
  2. Ακολουθεί η επικείμενη υπό αναμονή ενάσκηση πίεσης στην Τουρκία από τον διεθνή παράγοντα για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, μετά την ολοκλήρωση του κυπριακών προεδρικών εκλογών και την επανεκλογή Αναστασιάδη. Στο σημείο αυτό, η Άγκυρα γνωρίζει πολύ καλά ότι εάν αρνηθεί θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη διεθνή απομόνωσή της (κυρίως σε ό,τι αφορά τη στάση των δυτικών  πρωτευουσών, με την εξαίρεση ίσως του Λονδίνου, το οποίο με την παράταση του συστήματος των εγγυητριών δυνάμεων διατηρεί τον ρόλο του στο νησί, τον οποίο ιδίως μετά το Brexit δεν θα ήθελε να απολέσει). Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα επίσης γνωρίζει ότι εάν συναινέσει σε επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό από το σημείο που έληξαν στο Κραν Μοντανά και τη Γενεύη και προωθηθεί τυχόν αναθεώρηση του καθεστώτος που την ορίζει ως εγγυήτρια δύναμη (Συνθήκες Ζυρίχης και Λονδίνου), η ΑΟΖ της ενιαίας πλέον Κυπριακής Δημοκρατίας θα απέκοπτε κάθε δυνατότητα για τουρκική κάθοδο στην ανατολική Μεσόγειο, με μερίδιο στους υδρογονάνθρακες και γεωπολιτική επιρροή. Αυτό είναι που προσπαθεί να αποφύγει η Τουρκία! (Ήδη η μαριονέτα πλέον που ονομάζεται Μουσταφά Ακιντζί ζήτησε ως προϋπόθεση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό να προηγηθεί συμφωνία με τους Τουρκοκυπρίους για το θέμα του φυσικού αερίου, κάτι που ως τώρα δεν υπήρχε στις διαπραγματεύσεις). Ελπίδα της Τουρκίας στο σημείο αυτό είναι (επειδή δεν υφίσταται status διεθνούς αναγνώρισης του ψευδοκράτους της Τουρκικής Δημοκρατίας Βόρειας Κύπου – ΤΔΒΚ, όπως συνυποσχετικό θα χρειαζόταν μεταξύ των διεθνώς αναγνωρισμένων χωρών, Ελλάδας και Τουρκίας, για την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης με το ερώτημα αν τα νησιά  -στην περίπτωσή μας του Αιγαίου- έχουν υφαλοκρηπίδα, ή όχι), να συμφωνηθεί στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό υπό τον Ο.Η.Ε. προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο χωρίς συνυποσχετικό. Σε τέτοια περίπτωση, έγκυροι νομικοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι το πιθανότερο θα ήταν το Δικαστήριο να διέτασσε αναστολή των εργασιών εξόρυξης υδρογονανθράκων έως ότου επιλυθεί το Κυπριακό. Μ’ άλλα λόγια, αν τυχόν τέτοια εξέλιξη ερχόταν, η άντληση των κοιτασμάτων στην κυπριακή ΑΟΖ θα παραπεμπόταν στις καλένδες, και αν ήταν ποτέ να γίνει πραγματικότητα αυτό θα εξαρτιόταν από τη σύμφωνη γνώμη της Τουρκίας, που έτσι θα αποκτούσε λόγο και ρόλο στην ανατολική Μεσόγειο, που σήμερα δεν διαθέτει.
  3. Τρίτος λόγος νομίζω πως είναι η για πρώτη φορά προ ημερών μόλις ανακοίνωση από την Eni ότι στο κοίτασμα φυσικού αερίου που εντοπίστηκε στον στόχο «Καλυψώ», στο τεμάχιο 6 της κυπριακής ΑΟΖ βρίσκονται 6-8 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια αερίου, ή ακόμη και παραπάνω, όπως δήλωσε ο Κλαούντιο Ντεσκάλτσι, εκτελεστικός πρόεδρος της Eni, στο πλαίσιο συνεδρίου στο Κάιρο. Η για πρώτη φορά και μετά από μακρά περίοδο -σκόπιμης;- ασάφειας αναφορά σε συγκεκριμένο κοίτασμα, ορίζει και το πρακτικό περιεχόμενο της επίδικης διαφοράς σε αξία, που ως σήμερα ήταν πιθανό να υπήρχε, αλλά μπορεί και όχι.

Επομένως, αν ήταν να κάνει κάτι η Τουρκία εδώ, θα το έκανε τώρα! Ακόμη και ως απονενοημένο διάβημα. Αλλιώς, σε ό,τι θα ακολουθούσε θα ήταν σαν να έχει συναινέσει.

Σύμφωνα με ορισμένες από τη φύση τους αδιασταύρωτες κυπριακές πληροφορίες, η Λευκωσία έχει διαμαρτυρηθεί εντόνως στην Eni για τις άκαιρες ανακοινώσεις του κ. Κλαούντιο Ντεσκάλτσι.

Δεν γνωρίζω εάν οι πληροφορίες αληθεύουν, αλλά, αν ναι, αντιλαμβάνομαι απολύτως την οργή της Λευκωσίας.

(Η παρούσα ανάλυση δημοσιεύεται και στο blog του γράφοντος www.molyvi.com)