Novartis: Η ποινική πτυχή ενός πολιτικού σκανδάλου ή η πολιτική πτυχή ενός ποινικού σκανδάλου

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

Τα πρώτα πολιτικά συμπεράσματα από την επέλευση στη δημοσιότητα της υπόθεσης Novartis, μετά και την ολοκλήρωση της πρώτης εικόνας από τη συζήτηση στη Βουλή και τη συγκρότηση προανακριτικής επιτροπής για 10 πολιτικά πρόσωπα, έχουν φυσικά εξαχθεί.

Σε αδρές γραμμές είναι:

– Η παραδοχή ότι το σκάνδαλο όχι μόνον είναι υπαρκτό αλλά αποτελεί και ένα από το κορυφαία στον δημόσιο βίο μας εδώ και δεκαετίες.

– Η μείζων αντιπολίτευση όχι μόνον απορρίπτει τις σε βάρος της πολιτικές ευθύνες που φέρεται να απορρέουν από το σκάνδαλο, αλλά αποδίδει και την (απ’ οποιονδήποτε και με οποιονδήποτε τρόπο ή διαδικασία) κίνηση διερεύνησης των πολιτικών πτυχών του σε σκευωρία. Συγκεκριμένα, η σκευωρία αποδίδεται στην κυβέρνηση και επιχειρείται, μάλιστα, να προσωποποιηθεί στον πρωθυπουργό, Αλέξη Τσίπρα, με αποδιδόμενα προς τούτο κίνητρα τη σπίλωση των πολιτικών αντιπάλων τους και δη και σε μια προσπάθεια  αντιστροφής της δυσμενούς για τον ΣΥ.ΡΙΖ.Α. εικόνας που αναδύεται από τις δημοσκοπήσεις.

– Οι αντιδράσεις της ευρύτερης αντιπολίτευσης διακρίνονται:

1. Σ’ εκείνες της Ν.Δ., (σε σύμπραξη με μια απολύτως μειοψηφική μερίδα κυβερνητικών στελεχών του εναπομένοντος ΠΑ.ΣΟ.Κ.), που διατείνονται (αν και συγκεκαλυμμένα) ότι οι ευθύνες -εάν υπάρχουν- δεν αφορούν την περίοδο διακυβέρνησης Σαμαρά και θα πρέπει να αναζητηθούν στην περίοδο πρωθυπουργίας Κώστα Καραμανλή, πρώην πρωθυπουργού και πρώην προέδρου της Ν.Δ., και

2. Σ’ εκείνες του εναπομένοντος ΠΑ.ΣΟ.Κ. που καθαρά αποδίδει τις ευθύνες στη Ν.Δ., με έμφαση και εδώ στην περίοδο Κώστα Καραμανλή.

– Από μεριάς ΣΥ.ΡΙΖ.Α., η πολιτική διάσταση του σκανδάλου ευθέως ερμηνεύεται ως απόρροια ενός συστημικού μοντέλου εναγκαλισμού του προ κρίσης κεντρικού κομματικού μηχανισμού (ΠΑ.ΣΟ.Κ. και Ν.Δ.) με πρακτικές διαφθοράς σε βάρος του δημόσιου συμφέροντος. Φυσικά, προς απόδειξη απομένει και η τυχόν ποινική εμπλοκή πολιτικών προσώπων στο σκάνδαλο, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της προανακριτικής.

– Δεν έχει διατυπωθεί από την αντιπολίτευση επιχειρηματολογία περί ανάμιξης της σημερινής κυβέρνησης στο σκάνδαλο (με εξαίρεση την προβληματικής τεκμηρίωσης περίπτωση του κ. Κουρουμπλή). Η πληττόμενη από το σκάνδαλο αντιπολίτευση προσάπτει στον ΣΥ.ΡΙΖ.Α. ότι όταν ήταν αντιπολίτευση καταψήφιζε κάθε ρύθμιση των προκατόχων κυβερνήσεων για περιορισμό της δαπάνης για το φάρμακο.

– Μερικοί -οι λιγότεροι- από τα εμπλεκόμενα πολιτικά πρόσωπα έχουν υποβάλλει μηνύσεις κατά του πρωθυπουργού και των όποιων μελών της «συμμορίας» που καταγγέλλουν πως συγκροτήθηκε με σκοπό να τους πλήξει.

– Οι παραγραφές, με βάση τις ισχύουσες ρυθμίσεις του συντάγματος και του νόμου περί ευθύνης υπουργών αφορούν στο σύνολο των εμπλεκομένων πολιτικών προσώπων,  με εξαίρεση τις υποθέσεις περί νομιμοποίησης προϊόντων εγκλήματος και ξεπλύματος μαύρου χρήματος.

– Από τη δημοσιοποίηση του σκανδάλου έως σήμερα (δηλαδή μέσα σε διάστημα λίγων ημερών), καταγράφτηκε καίρια μετατόπιση της στάσης του εναπομένοντος ΠΑ.ΣΟ.Κ., από την αρχική απόπειρα σύγκρισης της υπόθεσης Novartis, με την  αποδεδειγμένη προ 30ετίας πολιτική σκευωρία του «βρώμικου ‘89» σε βάρος του κινήματος και του ιδρυτή της, σε μια στάση αναγνώρισης της ανάγκης διερεύνησης του σημερινού σκανδάλου σ’ όλες τις πτυχές του. (Το σημείο αυτό είναι κρίσιμο, διότι διέρρηξε την αρχική εικόνα που είχε διαμορφωθεί, περί ενιαίου μετώπου αντίδρασης από τη Ν.Δ. και το «Κίνημα Αλλαγής» σχετικά με την υπόθεση). Φυσικά, διατηρείται η γενική αφήγηση από μεριάς της κυρίας Γεννηματά ότι ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. αξιοποιεί με όρους πολιτικής αήθειας την υπόθεση, με σκοπό να πλήξει την αντιπολίτευση συμπεριλαμβανομένου και του υπό ίδρυση «Κινήματος Αλλαγής».

Ιδίως  για το εναπομένον ΠΑ.ΣΟ.Κ. έχει σημασία να τονιστεί ότι παρουσιάζει γενικώς αποδεκτά στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι επί των ημερών διακυβέρνησης του κ. Γιώργου Παπανδρέου, η ραγδαία μείωση της δαπάνης για φάρμακα δηλώνει κατεύθυνση της «πολιτικής φαρμάκου» σε αντίρροπη τάση από εκείνην που  αναφύεται από το σκάνδαλο Novartis, σε ό,τι αφορά την τυχόν συμμετοχή πολιτικών παραγόντων σε άνομες πρακτικές προς όφελος της φαρμακευτικής εταιρείας.

– Οι «παράλληλες» και μη ευθέως πολιτικές εξελίξεις της υπόθεσης, (π.χ. η μετάσταση των όρων αμείλικτης αντιπαράθεσης, εκτός από τον πολιτικό στίβο, στο σύνολο των θεσμών, με πρώτη τη Δικαιοσύνη), είναι νωρίς ακόμη να αποτιμηθεί πως θα εξελιχθούν στη συνέχεια και πώς θα επιδράσουν στην ίδια την υπόθεση της Novartis. (Σημειώνεται ότι η σκληρή ανακοίνωση του προέδρου της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων συμπίπτει με τις εκλογές για το νέο διοικητικό συμβούλιο της Ένωσης Εισαγγελέων Ελλάδας).

Με βάση τα παραπάνω, τα πολιτικά δεδομένα σε σχέση με το σκάνδαλο Novartis, έχω την εντύπωση πως διαμορφώνονται ως εξής:

α.  Πρωτίστως πληττόμενος πολιτικός χώρος είναι η παράταξη της Ν.Δ.. Νομίζω πως πλήττεται όχι μόνον από την ευθεία συσχέτισή της με το σκάνδαλο αλλά και με την εσωτερική διένεξη που εντείνεται στο εσωτερικό της μεταξύ των «καραμανλικών» και των «άλλων».

β. Αντίθετα, το ΠΑ.ΣΟ.Κ. ισορροπεί σε σημαντικό βαθμό τις εντυπώσεις, εγκαταλείποντας την αρχική στάση του και τεκμηριώνοντας την αντίφαση ανάμεσα στο όφελος υπέρ της φαρμακευτικής εταιρείας -που συνιστά την «καρδιά» του σκανδάλου- και την κυβερνητική πολιτική φαρμάκου επί των ημερών της τελευταίας καθαρής διακυβέρνησής του. Πρόβλημα για το ΠΑ.ΣΟ.Κ. παραμένει η αποστασιοποίηση στελεχών του που εμπλέκονται στην υπόθεση, από την «ήρεμη» πολιτική διαχείριση, που τελικά δείχνει να επιλέγεται από την κυρία Γεννηματά όπως εκφράστηκε στη Βουλή.

γ. Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. αναμφίβολα ευνοείται από την αποδιδόμενη σε αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις ευθύνη απέναντι στο σκάνδαλο.  Ωστόσο, ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. έχει να ανησυχεί σοβαρά σε τρία σημεία:

  1. Στο ενδεχόμενο η υπόθεση να καταλήξει σε δικαστικό (και συνεπώς και πολιτικό) φιάσκο. Εάν τυχόν αυτή θα ήταν η εξέλιξη, το μείζον κυβερνητικό κόμμα θα εμφανιζόταν (ξανά) ανήμπορο να ανατρέψει πολιτικές, τις οποίες ισχυρίζεται πως αντιστρατεύεται. Επίσης, δικαίως θα του αποδιδόταν η ευθύνη άσκοπης φόρτισης του πολιτικού κλίματος με ενέργειες που εστράφησαν κατά των πολιτικών αντιπάλων του, παρέχοντας περιεχόμενο στην αναφορά της αντιπολίτευσης περί σκευωρίας.
  2. Στην εκδοχή η υπόθεση Novartis να κυριαρχήσει πολιτικά απολύτως στη δημόσια ατζέντα από ’δω και πέρα, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της θετικής πλευράς της ίδιας ατζέντας, που δεν είναι άλλη από το ότι ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. είναι η παράταξη που οδηγεί τη χώρα εκτός της μνημονιακής περιόδου και που θέτει προς επίλυση ζητήματα της Ελλάδας που εκκρεμούν επί δεκαετίες.
  3. Στο σενάριο ότι το πολιτικό ύφος και το ήθος και η στάση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. απέναντι στην αντιπολίτευση θα μπορούσε να γενικεύσει ένα κλίμα πολιτικού «εμφυλίου» πολέμου και ακραίου διχασμού, πράγμα για το οποίο οι ευθύνες εξ ορισμού περισσότερο βαραίνουν την εκάστοτε κυβέρνηση από την αντιπολίτευση.

Τρεις τελικές παρατηρήσεις:

Α. Έχω τη γνώμη ότι η ιδέα υποβολής μήνυσης κατά του πρωθυπουργού από μεριάς του κ. Αντώνη Σαμαρά είναι σοβαρό λάθος του πρώην πρωθυπουργού. Όχι μόνο γιατί επιχειρεί να «προσωποποιήσει» μια πολιτική διαφορά, αλλά πρωτίστως γιατί παγιδεύει ολόκληρη την παράταξή του σε μια γραμμή, από την οποία δύσκολα θα απεμπλακεί ο ούτως ή άλλως αδύναμος Κυριάκος Μητσοτάκης. Δεν νομίζω πως ο σημερινός αρχηγός της Ν.Δ. θα ήθελε να αντιπαρατεθεί εκλογικά στον κ. Τσίπρα ως συνεχιστής της σαμαρικής περιόδου. Επίσης, έτσι, ο κ. Σαμαράς ρυμουλκεί όλη τη Ν.Δ., εκούσα-άκουσα, σε μια αντι-καραμανλική στάση, που ήδη ανιχνευόταν αλλά δεν  κυριαρχούσε. (Ο ίδιος ο κ. Μητσοτάκης έχει καταψηφίσει τον κ. Πρόκοπη Παυλόπουλο για Πρόεδρο της Δημοκρατίας, επιφανέστατο στέλεχος του πυρήνα εξουσίας της διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή και προνομιακό στόχο του εκδοτικού κατεστημένου την εποχή του περιστατικού των «νταβατζήδων». Η τεκμηρίωση για την καταψήφιση που επιστράτευσε ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης τουλάχιστον ασαφής. Όποια, όμως, και να ήταν η τεκμηρίωση, η αντι-καραμανλική τάση του σημερινού αρχηγού της Ν.Δ. δεν είναι λογικό να οδηγεί στην αφελή εκτίμηση ότι ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας την περίοδο 2004-2009 και πρώην πρόεδρος της Ν.Δ., παρά τη δεδομένη μακρά «σιωπή» του για τις σε βάρος του βολές, θα ανεχόταν να τού χρεώσει το ίδιο το κόμμα του όλη την πολιτική ευθύνη για το σκάνδαλο Novartis, χωρίς καμιά αντίδραση). Τέλος, πολιτικό λάθος του κ. Σαμαρά είναι η μήνυση κατά Τσίπρα, διότι, σε αντίθεση με την αήθη αναφορά κυβερνητικού παράγοντα ότι οι φερόμενοι ως εμπλεκόμενοι στο σκάνδαλο «οφείλουν να αποδείξουν την αθωότητά τους» και όχι «οι κατήγοροι να αποδείξουν την τυχόν ενοχή», καταλήγει να αποδίδει και στον ίδιον τον κ. Σαμαρά, πρωθυπουργό της περιόδου 2012-2014, το βάρος της απόδειξης του ποιός και πώς οργάνωσε τη σκευωρία. Υποχρέωση που θα αποφευγόταν εάν τυχόν τελικά δεν ασκηθεί δίωξη σε βάρος του κ. Σαμαρά, εξέλιξη που θα προσέδιδε στον πρώην πρωθυπουργό έναν αέρα ηθικής υπεροχής.

Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα αλλά και άλλες πληροφορίες που κυκλοφορούν στα δημοσιογραφικά γραφεία έχουν από καιρό επισημάνει ότι ο κ. Αντώνης Σαμαράς βιώνει την εκλογική ήττα του το 2014 μ’ έναν πολιτικά ασυνήθη τρόπο, που τείνει να τον κατευθύνει σε δύο σοβαρά ατοπήματα. Το πρώτο είναι η επίρριψη ευθυνών στους Έλληνες πολίτες που δεν τον επανεξέλεξαν. Το δεύτερο είναι η πρόσδεσή του σ’ έναν άμετρο ρεβανσισμό κατά του Τσίπρα, όπως εκφράστηκε από την ανόητη θεωρία περί «αριστερής παρένθεσης». Δεν γνωρίζω εάν ο κ. Σαμαράς τελεί υπό το κράτος «πολιτικού βρασμού» και το περιβάλλον του δεν μπόρεσε να τον προστατεύσει από το πολλαπλό συνεχές σφάλμα του (μετά τον Μπαλτάκο, το κλείσιμο της ΕΡΤ, τη δήλωση περί βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους και άλλα…) να μηνύσει τον διάδοχό του στον πρωθυπουργικό θώκο. Ό,τι και συμβαίνει, όμως, με τον κ. Σαμαρά, ως δρων και αυτεξούσιο πολιτικό πρόσωπο θα σχολιάζουμε τις ενέργειές του.

(Παρά τα παραπάνω, προσωπική θέση μου είναι ότι σε περιβάλλον σοβαρού πολιτικού πολιτισμού, όπως θα όφειλε να εγγυάται το σύνολο του κομματικού μας συστήματος -και δυστυχώς δεν το κάνει, ισχύει απολύτως η στάση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, που αναδύεται από τη φράση «έναν πρώην πρωθυπουργό δεν τον στέλνεις φυλακή, τον στέλνεις σπίτι του».  Και η εν λόγω στάση, δεν κάμπτεται, ει μη μόνο σε σκαστή περίπτωση εμπλοκής πρώην πρωθυπουργού σε ποινικά αδικήματα).

Β. Την ώρα που ξεσπάει η υπόθεση Novartis, την οποία -όπως έχω ήδη πεί- στα δημοσιογραφικά γραφεία κουβεντιάζαμε εδώ και μήνες, τα ελληνοτουρκικά, στο Αιγαίο και την κυπριακή ΑΟΖ, εισέρχονται στην κρισιμότερη φάση τους εδώ και πολύ καιρό, ασύγκριτα σοβαρότερη από το περιστατικό του 1996 στα Ίμια. Δεν θα συγχωρεθεί από κανέναν πολίτη και από καμιά παράταξη τυχόν να ανεχόταν να προηγείται προσωπικό ή παραταξιακό συμφέρον αντί να προάγεται η ενότητα των πολιτών μπροστά σε τέτοια ζητήματα.

Γ. Το επίπεδο της Βουλής κατά τη συζήτηση της υπόθεσης Novartis με ερώτημα τη συγκρότηση προανακριτικής επιτροπής, ή όχι, υπήρξε ευθέως αντίστροφο του υψηλότατου πολιτικού βάρους, πρακτικού και συμβολικού, της υπόθεσης. Πρόκειται για θλιβερή στιγμή στον πολιτικό μας βίο, την επανάληψη της οποίας όλοι οφείλουμε να αποτρέψουμε στο μέλλον.

(Το παρόν δημοσιεύεται και στο blog του γράφοντος www.molyvi.com)