Το ζητούμενο των αριστερών πολιτικών ιδεών που έχουμε ανάγκη

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

H κλιμάκωση των αριθμών στις προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές από την Τουρκία, οι εκλογές στη γειτονική χώρα, οι αλλεπάλληλες συμφωνημένες διευθετήσεις  μεταξύ των αντιμαχομένων επί δεκαετία φατριών αλλά και ξένων χωρών-μεγάλων δυνάμεων στη Συρία και η προφανής αδυναμία της Γερμανίας να «σηκώσει» τον μετασχηματισμό της από μεγάλη οικονομική δύναμη και μόνο σε σημαντικό «διεθνή παίκτη», είναι μερικά μόνο από τα σημεία που επιβεβαιώνουν ότι βαδίζουμε σ’ ένα εντυπωσιακό φινάλε της δεκαετίας. Αλήθεια, πόσο φτωχή φαντάζει σήμερα εκείνη η βαρύγδουπη πρόβλεψη περί του «τέλους της Ιστορίας», που μεσουρανούσε στα σαλόνια εξουσίας της Δύσης, για τόσο πολύ καιρό!…

…Φυσικά, δεν έγιναν και λίγα τα προηγούμενα χρόνια!…

Μερικά από τα βασικά γεγονότα της τελευταίας εικοσαετίας, της πρώτης του τρέχοντος αιώνα, ήταν:

– Η επισφράγιση και τελική επικύρωση του ότι ο καπιταλισμός, μόνος, πανίσχυρος και χωρίς κανέναν αντίπαλο θριαμβευτής του επιλόγου του 20ου αιώνα, ακόμη και στην καλύτερη παρά ποτέ κατάσταση για το οικονομικό μοντέλο που πρεσβεύει, δεν μπορεί να διαφύγει της θεμελιώδους πρόβλεψης της μαρξιστικής ανάλυσης ότι φύσει παράγει κυκλικές κρίσεις.

– Η εντυπωσιακή απόδειξη (που αναδύεται από την παταγώδη αποτυχία και τη συνεπεία αυτής μεγάλη γεωπολιτική περιπέτεια που γέννησε η Αραβική Άνοιξη) ότι το δημοκρατικό κίνητρο δεν αρκεί από μόνο του για να φέρει προοδευτικές ανατροπές σε ιστορικά ξεπερασμένα συστήματα (όπως ο ιδιότυπος παναραβισμός μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο), αν δεν συντρέχουν πολιτισμικές προϋποθέσεις κατανοητές και εμπεδωμένες στους πληθυσμούς, στους οποίους υποτίθεται πως αφορούν οι αλλαγές.

– Η συγκλονιστική υπογράμμιση του ότι η οικονομία δεν αρκεί (ποτέ δεν άρκεσε) για να χτιστεί μια μεγάλη δύναμη! (Το γεγονός ότι η Ε.Ε. αγγίζει τα όρια του εγχειρήματος ενοποίησης με μόνο συνεκτικό στοιχείο το ενιαίο νόμισμα, καθώς και η έκδηλη αδυναμία της να κινηθεί προς ουσιαστικότερες διεργασίες ενοποίησης, μοιάζει να ενταφιάζει την πειθώ του σχετικού αφηγήματος, ίσως -φοβάμαι- και του συνολικού ευρωπαϊκού  διακυβεύματος).

– Η ανάδυση της Κίνας σε μεγάλο παγκόσμιο «παίκτη», με την Ινδία να ακολουθεί κατά πόδας. Εξέλιξη που επιβεβαιώνει πόσο «αστείες» ήταν για τις ανάγκες συγγραφής της Ιστορίας με όρους της επιθυμητής εμπέδωσης δυτικής κυριαρχίας στη μεγαλύτερη ήπειρο του κόσμου μας, οι πολυδιαφημισμένες οικονομικές δυνάμεις της Ιαπωνίας και των ασιατικών «τίγρεων» της Ινδοκίνας του 1980-‘90. Ειδοποιός διαφορά καίρια στο σημείο αυτό, η «παγκοσμιότητα» αξιών του κινεζικού και του ινδικού πολιτισμού, στον αντίποδα των «οικονομιών χαρτονομίσματος» της νοτιοανατολικής Ασίας και της Ιαπωνίας. (Ίσως το Τόκιο αναλογίζεται πια με μεγάλη μελαγχολία, πόσο φθηνά εκποίησε τον δικό του μεγάλο πολιτισμό, για να κερδίσει 2 δεκαετίες «σκηνικού υπεροχής» του στην περιοχή!…)

– Η τελική σταθεροποίηση της Ρωσίας σε ρόλο και θέση αυτόνομου πόλου παγκόσμιου βάρους, μια altera pars της Ευρώπης, αντί για φτωχό συγγενή της δυτικής πέραν των Ουραλίων έκτασης της Γηραιάς Ηπείρου, όπως τής επιφύλασσαν οι δυτικοί μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» . Ταυτόχρονα, από τη σημερινή Ρωσία -και με αντίθετη συμπερασματική φορά- η κατάρρευση πειθούς του μαρξιστικού-λενινιστικού αφηγήματος ότι ήταν το κομμουνιστικό μοντέλο νομοτελειακής επέλευσης του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού εκείνο το στοιχείο που είχε προσδώσει  στη  χώρα την 70ετή τεράστια ισχύ της τον περασμένο αιώνα.

– Η αδυναμία συγκρότησης βιώσιμου εναλλακτικού συστήματος ιδεών -παγκόσμιας ανάγνωσης και δυνάμει απεύθυνσης- σε απάντηση της χρεοκοπίας των δύο μεγάλων ρευμάτων πολιτικών ιδεών του 20ου αιώνα (του καπιταλιστικού προτάγματος και του μαρξισμού-λενινισμού), που είναι προφανής. Ιδίως η διάχυτη κατάρρευση αξιοπιστίας της σοσιαλιστικής/σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής πρότασης στην Ευρώπη, με τη μεγάλη δεξιά στροφή με αντάλλαγμα μέρισμα εξουσίας, έχει ουσιαστικά απονεκρώσει τον διάλογο με τέτοιο αιτούμενο σε παγκόσμια κλίμακα. (Μάλιστα, η για μεγάλο χρονικό διάστημα ένδεια φορτίου τέτοιου πολιτικού προσανατολισμού από παρατάξεις, πρόσωπα και ομάδες στην Ευρώπη, οδήγησε στην περισσότερο «νευρικού» τύπου παρά ιδεολογικών κινήτρων αναζήτηση εκπροσώπων εκτός Ευρώπης, για παράδειγμα με την περίπτωση Μπάρακ Ομπάμα -αν και θα ήταν ανιστόρητο να προερχόταν τέτοια πολιτική «λύση» από τις Η.Π.Α., ως καπιταλιστικής Μέκκας).

…Και κάπως έτσι φτάνω στο κίνητρό μου να γράψω για την παρούσα ανάλυση!

Υπενθυμίζεται, λοιπόν, στο σημείο αυτό (επειδή εδώ εντοπίζεται και το προσωπικό ενδιαφέρον μου), ότι η αυτή δεξιά στροφή ξεκίνησε στη Βρετανία του Τόνι Μπλερ και επεκτάθηκε με την ατζέντα 2010 του Σρέντερ στο SPD στη Γερμανία και ακολούθησαν οι «φτωχοί συγγενείς» Σεγκολέν Ρουαγιάλ, Σημίτης, και άλλοι, σε αντιστροφή του γνήσια προοδευτικού κινήματος changement-cambio-αλλαγή στη μεσογειακή Ευρώπη της δεκαετίας του 1980, που επαναπροσδιόρισε ιστορικά την αλλαγή συσχετισμού δυνάμεων υπέρ της ευρωπαϊκής αριστεράς, ξεπερνώντας και το «βάρος» του ιταλικού “ιστορικού συμβιβασμού” του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ και του ευρω-κομμουνισμού της ευρωπαϊκής παραδοσιακής αριστεράς.

Ένα τέτοιας γνησιότητας και κοινωνικής δυναμικής προοδευτικό κίνημα χρειάζεται η σύγχρονη αριστερά, για να ισορροπήσει ο κόσμος του 21ου αιώνα, που μοιάζει να κρεμιέται στο χάος της αναξιοπιστίας των ηττημένων μεγάλων ρευμάτων ιδεών της εκατονταετηρίδας που απήλθε.

…Δηλώνω παντελή αδυναμία πρόβλεψης αν θα το βρούμε, εμείς και οι επίγονοί μας αυτό το πολιτικό «όχημα», που θα μας οδηγήσει σ’ ένα μέλλον καλύτερο από τον κόσμο του σήμερα.

Όμως, σίγουρα, αν δεν ξέρεις τί να ψάξεις και πού θα το βρεις, σίγουρα θα έμενες με τα ερωτήματα αναπάντητα…

(Η παρούσα ανάλυση δημοσιεύεται και στο blog του γράφοντος www.molyvi.com)