To τέλος του NATO (όπως το ξέραμε…)

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

Η ολοκλήρωση της τελευταίας συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες συνοδεύτηκε από ανάσες ανακούφισης των δυτικών πρωτευουσών για τη βελτίωση της εικόνας του αδιεξόδου που είχε δημιουργηθεί από προηγηθείσες δηλώσεις Τραμπ σχετικά τον επιμερισμό του κόστους για τη συντήρηση της δυτικής συμμαχίας. Μια πτυχή, η οποία ως κύριο στόχο της είχε θέσει τη Γερμανία και την άρνησή της να αποδεχτεί ουσιαστική δική της οικονομική συμβολή στο ΝΑΤΟ.

Η ανακούφιση είναι πραγματική και αφορά στην έκδηλη ανασφάλεια των ευρωπαϊκών πρωτευουσών σχετικά με το μέλλον της δυτικής συμμαχίας. Η εικόνα ανακούφισης, όμως, από την άλλη πλευρά, συσκοτίζει την εκδήλωση του υπαρξιακού προβλήματος του ΝΑΤΟ, που από την εποχή της διάλυσης του Συμφώνου της Βαρσοβίας απώλεσε το ετεροπροσδιοριστικό μιλιταριστικό alter ego του και αναζητά νέους ρόλους.

Η αλήθεια είναι ότι ως τις μέρες μας το ΝΑΤΟ πέτυχε να εκτοπίσει από την προβληματική των αναλύσεων για τις διεθνείς σχέσεις την ανυπαρξία λόγου υπάρξεως για τόσο δαπανηρές στρατιωτικές υποδομές, ελλείψει αντιπάλου άξιου λόγου, τουλάχιστον σε σύγκριση με τον συνασπισμό περί την Ε.Σ.Σ.Δ. έως τη δεκαετία του 1980. Μάλιστα, με επίκεντρο τις συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια που ξεπήδησαν από την ολέθρια για την παγκόσμια σταθερότητα αφροσύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ανοίξει ανωρίμως και πλήρως απροετοίμαστη την περιπέτεια της λεγόμενης «αραβικής άνοιξης», το ΝΑΤΟ έμοιαζε να έχει λόγο ύπαρξης, ασχέτως του ότι καμιά σχέση δεν υπάρχει μεταξύ των όσων προβλέπονται στην ιδρυτική πράξη του και τις σημερινές δραστηριότητές του.

Στην ανοχή έναντι της δράσης ενός προφανώς πεπαλαιωμένων αντιλήψεων στρατιωτικού μηχανισμού επίσης συνέβαλαν τόσο οι εξελίξεις στην Ουκρανία και την Κριμαία, όσο και η Συρία και η εμφάνιση του Ισλαμικού Κράτους.

Από την άλλη πλευρά, όμως, το γεγονός ότι το ΝΑΤΟ σήμερα πελαγοδρομεί ανάμεσα  σ’ έναν δευτερεύοντα γεωπολιτικό ρόλο στο στρατιωτικό πεδίο (σε σύγκριση -επαναλαμβάνω- με την εποχή του Συμφώνου της Βαρσοβίας) και σε μάλλον «αστυνομικού τύπου» δραστηριότητες για το προσφυγικό στη Μεσόγειο και τους τζιχαντιστές, αποκάλυψε εν πολλοίς και την ασυμβατότητά του με τις πραγματικές αμυντικές ανάγκες της Ευρώπης.

Η σταθερά παράμετρος πίσω από ένα ΝΑΤΟ που δεν θα ζήσει, ως σοβαρός γεωπολιτικός μηχανισμός και διεθνής θεσμός, αν δεν αναπροσαρμοστεί στις ανάγκες των καιρών, είναι ένα και μόνο στοιχείο: Η παρατεινόμενη έκδηλη και τελευταία κλιμακούμενη αδυναμία της Ε.Ε. να αρθρώσει αυτόνομη, αποτελεσματική και ισορροπημένη εξωτερική πολιτική και πολιτική για την Άμυνα και την Ασφάλεια.

Άνευ τούτου πλήρως εκκαθαρισμένου, πώς να βρει ρόλο το ΝΑΤΟ;

Η ιδιορρυθμία του ιδιότυπου νεο-απομονωτισμού που κομίζει ο Ντόναλντ Τραμπ, παράλληλα, λειτουργεί πλέον ως επιταχυντής του αποκαλυπτόμενου αδιεξόδου. Άμυνα έναντι ποίου; Στα σοβαρά ισχυρίζεται κανένας σήμερα ότι η Ρωσία διατηρεί επεκτατικές βλέψεις κατά της δυτικής Ευρώπης (όπως ήταν η δυτική λεκτική ως το 1980), πέραν των εύλογων προσπαθειών της Μόσχας να διατηρήσει επιρροή σε περιοχές και πληθυσμούς που -δικαίως ή αδίκως- κρίνει πως έχει λόγο; Ασφάλεια έναντι ποίου; Των δυτικοευρωπαίων πολιτών που επιστρέφουν ως ηττημένοι τζιχαντιστές από τον παραλογισμό του συριακού ολοκαυτώματος στις ευρωπαϊκές πόλεις; Ή, μήπως, έναντι των προσφύγων του Αιγαίου, υποσυνόλου του μεσογειακού δράματος εκατοντάδων πνιγμών, επειδή η Ε.Ε. φλερτάρει με την πολιτική ακροδεξιά, τον ρατσισμό και τα νεο-ναζιστικά και νεο-φασιστικά μορφώματα, σε μια ηχηρή απόδειξη της αδυναμίας της να διαρρυθμίσει τις πολιτικές εκκρεμότητες του οίκου της;

Είναι σαφές νομίζω, πως χωρίς οργανωμένη εξωτερική πολιτική της Ε.Ε., με αίσθηση του βαρύνοντος ρόλου της για τις ευρύτερες υποθέσεις της ανθρωπότητας, το ΝΑΤΟ θα μεταβληθεί όσον ούπω σε γραφειοκρατικό πλαδαρό μηχανισμό, όπως δυστυχώς σε πολλές περιπτώσεις έχει εμφανιστεί το αποσαθρωτικό φαινόμενο στα κοινά ευρωπαϊκά όργανα.

Σε τέτοιες συνθήκες, επίσης, ο Τραμπ, που τίποτα πλέον ουσιαστικό δεν προσδοκά από το ΝΑΤΟ πέραν της συμμετοχής σ’ έναν οργανισμό διακρατικής συνεργασίας, θα διαμαρτύρεται ολοένα και περισσότερο για τις πιστώσεις που καταβάλλει σ’ έναν πολυεθνικό θεσμό που ο ίδιος αντιλαμβάνεται ως δευτερεύοντα και που ένεκα τούτου θεωρεί πανάκριβο.

Το ΝΑΤΟ από ‘δω και πέρα καμιά σχέση δεν θα έχει με ό,τι γνωρίζαμε για τον ρόλο του ως σήμερα.

Προσωπική γνώμη μου είναι ότι εάν η Ευρώπη έθετε επί της ουσίας και χωρίς όρους ψυχολογικής (περισσότερο, παρά πραγματικής) αμυντικής ανασφάλειας το ερώτημα των αρμοδιοτήτων του ΝΑΤΟ, με λογική ανάλυση θα κατέληγε στην εκτίμηση ότι πρόκειται για μηχανισμό μικρής απόδοσης, σε συνάρτηση με το κόστος συντήρησής του. Αν, μάλιστα, ανιχνευόταν στη σημερινή ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία η τόλμη να αναζητήσει και περισσότερο τελεσφόρες εναλλακτικές λύσεις, ο κοινός ευρωπαϊκός στρατός θα πρόβαλε ως μονόδρομος.

Τότε, βέβαια θα προέκυπτε και το μείζον έλλειμμα της σημερινής προβληματικής Ε.Ε.:  Η δημοκρατική νομιμοποίηση ενάσκησης της εξουσίας της επί των πολιτών των χωρών-μελών της!

…αλλά αυτό, αργά ή γρήγορα, είτε θα το αντιμετωπίσει ουσιαστική η ενωμένη Ευρώπη, είτε μοιραία θα επιταχυνθεί η πορεία προς τη διάλυσή της.

(Η παρούσα ανάλυση δημoσιεύεται και στο blog του γράφοντος www.molyvi.com)