Ανάγκη ενός προοδευτικού αναπτυξιακού μανιφέστου για την Ελλάδα

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου 

(Γιατί η αναδιανομή του πλούτου είναι προϋπόθεση για την ανάπτυξη) 

Η παραγωγική πτυχή της αναπτυξιακής ανάνηψης της Ελλάδας συνιστά αναμφίβολα τον κεντρικό στόχο μιας μετα-μνημονιακής αντίληψης για την οικονομική πολιτική της Ελλάδας, που θα μπορούσε να αποτιμάται ως διαθέτουσα ισχυρές πιθανότητες επιτυχίας στο προσεχές διάστημα.

Μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση επ’ αυτού δεν έχει γίνει (αν και μόλις ξεκινάει από ορισμένες πλευρές), ενώ επικρατεί η αντιπαράθεση για τα μάλλον αυταποδείκτως εκατέρωθεν ανόητα θέματα ότι «παραμένουμε σε μνημόνιο» (ενώ δεν παραμένουμε) και ότι η «λιτότητα τελείωσε» (ενώ δεν ετελείωσε). Επίσης, πολλά διακηρύττονται από τα κόμματα σχετικά με την ανάγκη κάποιου «σχεδίου», χωρίς ούτε ένα να έχει γίνει περισσότερο σαφές.

Η εμμονή στο ατελέσφορο πλαίσιο συζήτησης που προανέφερα δυσκολεύει την κατανόηση ότι στην πατρίδα μας το παραγωγικό πρόβλημα δεν είναι στρατηγικά θέμα έκτασης επενδύσεων, όσο περισσότερο θέμα έντασης πεδίου δυνητικών επενδυτικών δυνατοτήτων από την υφιστάμενη παραγωγική βάση. (Σημ.: Μια σύντομη παρένθεση στο σημείο αυτό σχετικά με τη μνημονιακή σοφιστεία ότι οι «μεταρρυθμίσεις» των δανειστών δήθεν στόχευαν ακριβώς στην ανάνηψη της υφιστάμενης στην Ελλάδα παραγωγικής βάσης! Η άποψη αυτή εύκολα αποδομείται, απλούστατα διότι κατά το ισχύον manual του διεθνούς καπιταλισμού η παραγωγική βάση σε εθνικό και ανά χώρα επίπεδο αναδομείται ή αναδιαρθρώνεται σε συνθήκες κρίσης μόνο με διεύρυνση διάθεσης κεφαλαίων σε υποδομές και σε καμιά περίπτωση με περιστολές δημοσίων επενδύσεων, όπως κατ’ εξοχήν συνέβη στα μνημόνια της ευρωζώνης. Τουλάχιστον έτσι απέδειξαν οι μεταπολεμικές οικονομικές πολιτικές στην Ευρώπη της περιόδου 1945-1970…)

Ισχυρίζομαι ότι σε μια χώρα, όπου ακόμη και επάρκεια επενδυτικών κεφαλαίων αν υπήρχε, το εύρος της ίδιας της αναπτυξιακής διαδικασίας είναι πεπερασμένο, μια εμπνευσμένη εναλλακτική πολιτική που θα μεταρρύθμιζε ουσιαστικά τα πράγματα (και -ως πολιτικό πρόσχημα των δανειστών, βεβαίως- δεν θα μεταρρύθμιζε απλά τις ταξικές προσβάσεις στον εθνικό πλούτο προς όφελος των ισχυρότερων, όπως εντός μνημονίων), θα ήταν όχι να αναζητούμε μεσοπρόθεσμα περισσότερα κεφάλαια, αλλά παράλληλα να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις μετασχηματισμού των μικρομεσαίων από χρήστες-καταναλωτές της παραγωγικής καπιταλιστικής μηχανής και μόνο, όπως συμβαίνει σήμερα, σε δυνάμει επενδυτές δευτερογενών παραγωγικών πρωτοβουλιών μικρής κλίμακας. Με λίγα λόγια, αντί να επιζητούμε ολοένα και περισσότερα κεφάλαια διαθέσιμα για ολοένα και λιγότερους δυνητικούς επενδυτές, ας στραφούμε σε διεύρυνση των αριθμού των δυνάμει επενδυτών, φυσικά μαζί με τις προσπάθειες για εξασφάλιση των αναγκαίων διαθέσιμων κεφαλαίων. Και, φυσικά, ο δημόσιος τομέας θα είχε εδώ καίριο ρόλο ως συμβολικός και πρακτικός καθοδηγητής της νέας παραγωγικής αντίληψης που ελλείπει!

Μια αναγκαία διευκρίνιση, εδώ: Φυσικά σήμερα έχει μεγάλη προτεραιότητα η επιζήτηση διεύρυνσης διαθέσιμων κεφαλαίων με εξωτερικό δανεισμό (το περίφημο «βγαίνουμε στις αγορές») ως προϋπόθεσης για επενδύσεις, μετά την 8ετή καταστροφική αναπτυξιακή πολιτική των μνημονίων. Είναι, ωστόσο, αφελές, να θεωρείται ότι εξασφαλίζοντας μόνον αυτό και χωρίς διεύρυνση της απεύθυνσης των πρόσθετων εξασφαλισθησόμενων κεφαλαίων από εξωτερικό δανεισμό προς πιο ανοιχτή βάση δυνάμει επενδυτών, με προτεραιότητα μάλιστα πρωτοβουλίες μεσαίας και μικρής βάσης, θα αρκούσαν οι αποκρατικοποιήσεις και η ενίσχυση μεγάλων επενδυτικών σχεδίων, για την προϊούσα πορεία οριστικής εξόδου από τον κύκλο υπανάπτυξης της περιόδου 2010-2018.

Είναι, ασφαλώς, δεδομένο ότι τυχόν τέτοια κοντόφθαλμη διάθεση των κεφαλαίων από τον -αναπόφευκτα ακριβό- εξωτερικό δανεισμό, θα έφερνε διεύρυνση της βάσης κερδοφορίας των ήδη ισχυρών και εμπεδωμένων ιδιωτικών επιχειρήσεων. Πολύ αμφίβολο, ωστόσο, είναι εάν τέτοια κίνηση, θα επέφερε ουσιαστική βελτίωση στο αθροιστικό εισόδημα των μικρομεσαίων κοινωνικών ομάδων, ή απλά θα διόρθωνε στατιστικά των αριθμό των απασχολουμένων στον μηχανισμό Εργάνη. Ο κίνδυνος, δηλαδή, της ευημερίας των στατιστικών της απασχόλησης, ενώ -την ίδια ώρα- το διαθέσιμο εισόδημα των μικρομεσαίων για αύξηση της κατανάλωσης θα έμενε αμετάβλητο, θα ήταν ο ορισμός της αντι-αναπτυξιακής οικονομικής πολιτικής για μετα-μνημονιακή Ελλάδα. Και τούτο, ισχύει, αφού -ως γνωστόν- για να περάσει στις αμοιβές των εργαζομένων η τυχόν αυξημένη κερδοφορία των ιδιωτικών επιχειρήσεων απαιτείται επιπροσθέτως ένας μεταβατικός κύκλος μερικών ετών.

Ταυτόχρονα, η απροθυμία διεύρυνσης του πεδίου των δυνάμει επενδυτών για τη διάθεση των πρόσθετων επενδύσεων από τον εξωτερικό δανεισμό, δηλαδή χωρίς να αναζητηθούν πρωτοβουλίες χαμηλότερης συνολικής επενδυτικής βάσης (ήγουν χωρίς απεύθυνση σε επενδύσεις μεσαίας και μικρή κλίμακας, όπου κυριαρχούν τα μεσαία κοινωνικά στρώματα), θα περιόριζε δραματικά την απόδοση της απολύτως αναγκαίας, όπως εξήγησα από την αρχή, επέκτασης της παραγωγικής δυναμικής της χώρας, ως στοιχείο θεμελιώδες μιας τελεσφόρας αναπτυξιακής ανάνηψης της Ελλάδας.

Με τις ίδιες πολιτικές εμμονικής απεύθυνσης στον ίδιο σημερινό στενό κύκλο των ταξικά προτιμητέων γνωστών επενδυτών, η πατρίδα διατρέχει τέλος τον κίνδυνο ενός νέου γύρου χρέωσης του συνόλου των πολιτών της προς χάριν ολίγων, κάτι αντικειμενικά αντι-αναπτυξιακό (με επεκτάσεις συνεπειών και σε ζητήματα δημοκρατικής εμβάθυνσης), και με αμφίβολα αποτελέσματα, όπως εξέθεσα.

Το δίλημμα συνιστά, θαρρώ, το κεντρικό ζήτημα του σημερινού αντικειμενικά διεθνοποιημένου προβληματισμού σχετικά με τον ρόλο των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων, με δεδομένο ότι η παρατεινόμενη παρούσα κρίση του διεθνούς καπιταλισμού αποδεικνύει ότι ο περιορισμός των μικρομεσαίων σε ρόλο καταναλωτών και εργασιακών εφεδρειών και μόνο (όπως συμβαίνει με το ισχύον παραγωγικό καπιταλιστικό μοντέλο), τείνει να αυξάνει τα επίπεδα εξωτερικού δανεισμού ανά χώρα, με βασικό υποδοχέα των πρόσθετων δανειακών κεφαλαίων την κατανάλωση και όχι την παραγωγική επενδυτική χρήση τους. Ταυτόχρονα, ο φαύλος κύκλος επεκτείνεται, με την περιοριστική δημοσιονομική πολιτική που εφαρμόζεται (κυρίως στην ευρωζώνη), με συνέπεια την πτώση της ζήτησης (δηλαδή του «οξυγόνου» της κατανάλωσης), την απώλεια εσόδων των εταιρειών και την δευτερογενή συμβολή στην παράταση της κρίσης.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, θυμίζω στους αναγνώστες μου την τελευταία ανάλυσή μου σχετικά με τις θεωρητικές απόψεις του Σαμίρ Αμίν, οι οποίες στο πλαίσιο του παραταξιακού «οχήματος» του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και υπό εμπνευσμένη ηγεσία του ιδρυτή του, διάνοιξαν το δικαίωμα διευρυμένου λόγου απαξιωμένων επί δεκαετίες μεσαίων στρωμάτων, την ψήφο των οποίων με ευκολία αποσπούσε ως τότε η δεξιά στις κάλπες με πελατειακές μεθοδεύσεις.

Η διείσδυση διά του ΠΑ.ΣΟ.Κ. αυτών των κοινωνικών ομάδων μεταξύ της ασφυκτικής ως τότε δισκελούς πολιτικής εκπροσώπησης των βασικών πολιτικών πόλων, της αριστεράς και της δεξιάς, ανέδειξε ως προνομιακές τις ταξικές αναφορές σε υπνώττοντα πολιτικά κοινά (το Κίνημα τα οριοθέτησε με τον όρο «μη προνομιούχοι» και με «συγκλίνοντα τα ταξικά συμφέροντα»), τις τοποθέτησε στο επίκεντρο της πολιτικής διαδικασίας και προσέδωσε χαρακτηριστικά πολυεπίπεδης απογείωσης στην παραγωγική βάση της Ελλάδας στη δεκαετία του 1980. Και γι’ αυτό είχε μεγάλη σημασία εις μνήμην Αμίν να ξαναθυμηθούμε την περίοδο 1981-1989.

Αυτά ισχύουν και δεν παραγράφονται όποια και όση χολή και να επιστρατεύει η παλαιοδεξιά και ακροδεξιά συμπλεγματική σύγχρονη επιχειρηματολογία των συντηρητικών και των νεο-φιλελεύθερων περί της δήθεν καταστροφής της χώρας από το ΠΑ.ΣΟ.Κ..

Προφανώς, λοιπόν, ανάλογη διεισδυτική ανάγκη των ίδιων στρωμάτων σε ενισχυμένους οικονομικούς ρόλους και με αυξημένο πολιτικό λόγο συντρέχει και για τη μετα-μνημονιακή Ελλάδα, ως προϋπόθεσης για την πολιτική και οικονομική ανάνηψη της πατρίδας, τηρουμένων των αναλογιών. Με κεντρικό στόχο την ενεργοποίηση στην οικονομική διαδικασία μικρομεσαίων παραγωγικών δυνάμεων, οι οποίες από τον σημιτικό νεο-φιλελευθερισμό των συνθηκών της Λισαβόνας και του Μάαστριχτ και εντεύθεν εξωθήθηκαν στο περιθώριο ή πολιτικά εξανδραποδίστηκαν μέσω χαριστικού δανεισμού του ιδιότυπου σημιτικού νεποτισμού, και σήμερα και πάλι υπνώττουν.

Σε τέτοιο αναλυτικό πεδίο προτρέπω τους αναγνώστες μου να καταγράφουν και να αξιολογούν τις αναφορές των κομμάτων στο σημερινό πολιτικό σκηνικό.

Με τη μία πολιτική πτέρυγα, τη δεξιά, να εξαντλεί τις αναφορές της για την αναπτυξιακή ανάνηψη της Ελλάδας στη δημοσκοπική αλαζονεία γενικόλογων αλλά ταξικά απολύτως προσδιορίσιμων υποσχέσεων (π.χ. μείωση της φορολογίας για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις αλλά καθόλου για τα νοικοκυριά, κατά τον ακραίο λαϊκισμό της απόκρυψης του δεύτερου μέρους της υπόσχεσης, και με επίταση στις περικοπές στα προγράμματα δημόσιων επενδύσεων, και αυτές σιωπηρά).

Παρ’ ό,τι ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. θα είχε αντικειμενικά πρωταγωνιστικό ρόλο στην άλλη πτέρυγα, της αριστεράς, αδυνατεί να απομακρυνθεί πειστικά από την πλανώμενη αίσθηση ότι αντιμετωπίζει τους μικρομεσαίους ως θέσει ταξικούς συμμάχους της συντήρησης, κατά την αντίληψη της παραδοσιακής αριστεράς -αν και με προθέσεις χειρισμού τους ως εκλογικής πελατείας του.

Φυσικά, ο πολιτικός ρόλος των μικρομεσαίων δεν είναι αντικειμενικά συντηρητικός, όπως διατείνεται η κλασσική θεώρηση του μαρξισμού-λενινισμού. Αντίθετα, όπως απέδειξε η περίοδος διακυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου και οι θεωρίες του Σαμίρ Αμίν, θα μπορούσε να είναι καίρια ριζοσπαστικός, επικαθορίζοντας την προοδευτική πολιτική κατεύθυνση μιας χώρας. Συγκεκριμένα της Ελλάδας!

Για να συμβεί αυτό προϋπόθεση είναι η συντεταγμένη και πολιτικά σχεδιασμένη αναδιανομή του πλούτου υπέρ των ασθενέστερων και η αποκατάσταση πρόσβασής τους σε χρηματοδοτήσεις επιχειρηματικών δραστηριοτήτων μικρής κλίμακας, που σήμερα δεν υπάρχουν και ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. δεν τις υιοθετεί πολιτικά, και όχι απλά οι εισοδηματικές ενισχύσεις με τις περισσότερο συμβολικού τύπου παρεμβάσεις, π.χ. της αύξησης του βασικού μισθού, που δεν αλλάζουν το παραγωγικό δυνητικό πλαίσιο της χώρας, ενώ εύκολα θα κατασυκοφαντούνται από τη δεξιά ως προεκλογικές παροχές –αν και απολύτως αναγκαίες.

Αυτό το ιδεολογικοπολιτικό άλμα καλείται να επιχειρήσει ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α., αλλά προσώρας δεν το καταφέρνει!

(Το παρόν δημοσιεύτηκε και στο blog του γράφοντος www.molyvi.com)