+Plus

Τι σημαίνει «ευρωπαϊκός στρατός» | Η «αρχή του τέλους» για το ΝΑΤΟ και η Ελλάδα… (Μέρος Β΄)

(Η εικόνα από τη συνάντηση Βίλι Μπραντ με τον σοβιετικό ηγέτη Λεονίντ Μπρέζνιεφ, από την επίσημη επίσκεψη του δεύτερου στη Βόννη το 1981)

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εμφανίστηκε ουσιαστικά στην Ευρώπη η πρώτη αρθρωμένη πολιτική αμφισβήτησης της αμερικανικής πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής επικυριαρχίας των Η.Π.Α. επί της Γηραιάς Ηπείρου.

Η πολιτική αυτή, που ως τις μέρες μας έχει φτάσει με τον αρκετά αφαιρετικό, αλλά γεωπολιτικά ενδεικτικότατο τίτλο «Οστπολιτίκ», δεν ήταν άλλο από την ιστορική προσπάθεια της τότε δυτικής Γερμανίας να επιχειρήσει την προσέγγιση με την κομμουνιστική τότε ανατολική Γερμανία, με επίδικο ζητούμενο την κατάληξη σε μια επανένωση των Γερμανιών.

Εμπνευστής της ο σοσιαλδημοκράτης Βίλι Μπραντ, καγκελάριος της δυτικής Γερμανίας την περίοδο 1969-1974.

Σήμερα -και ιδίως στο συγκεκριμένο κείμενο- δεν υπάρχουν λόγοι επανασυγγραφής της Ιστορίας, γιατί τα γεγονότα είναι γνωστά. Θα περιοριστώ, λοιπόν, στα πολιτικά σημαινόμενα των πραγμάτων.

Η Οστπολιτίκ για να προχωρήσει, χρειαζόταν το «πράσινο φως» της Ε.Σ.Σ.Δ.. Η διέλευση της επαναπροσέγγισης των Γερμανιών από τη Μόσχα εξ αντικειμένου οδήγησε σε μια νέα εποχή σχέσεων δυτικής Ευρώπης-Ρωσίας. Η υπογραφή 2 συνθηκών, ενός συμφώνου μη επιθέσεως και μιας συμφωνίας συνοριακών διευθετήσεων στα γερμανο-πολωνικά σύνορα, από το Βερολίνο και τη Μόσχα, επέτρεψαν την επέκταση των σχέσεων με την Ε.Σ.Σ.Δ., σε συμφωνίες αγοράς σοβιετικού φυσικού αερίου από τη δυτική Γερμανία με αντάλλαγμα προμήθεια της άλλης πλευράς με χάλυβα και την παραχώρηση ενός γενναίου δανείου προς την Ε.Σ.Σ.Δ. σε μάρκα. (Τυχόν ομοιότητες με τον 21ο αιώνα, δεν είναι τόσο ασύμπτωτες με τις διεθνείς νόρμες κίνησης των γεγονότων, αφού η κατανόηση των εκατέρωθεν κινήτρων των ισχυρών χωρών στο σημερινό παγκόσμιο σκηνικό ερμηνεύει εν πολλοίς τις νομοτέλειες της ιστορικής εξέλιξης…)

Το τότε πολιτικό περιβάλλον στη δυτική Γερμανία -κι αυτό έχει την ιδιαίτερη επί πλέον πρακτική και συμβολική σημασία του για τα σημερινά- ήταν ότι ο Βίλι Μπραντ είχε διαδεχτεί μια 20ετή διακυβέρνηση των συντηρητικών χριστιανοδημοκρατών του Αντενάουερ (παρ’ ό,τι λίγο νωρίτερα, CDU και SPD είχαν συγκυβερνήσει). Και τότε ενδυναμωνόταν το αίτημα για την απεμπλοκή της Ευρώπης από την τυφλή ψυχροπολεμική αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων (κατά την πολιτική ορολογία της εποχής), ιδίως υπό την πυρηνική σκιά των πυραύλων Η.Π.Α. και Ε.Σ.Σ.Δ..

Η Οστπολιτίκ, που σήμερα αντιλαμβάνομαι ότι τής επετράπη από αμερικανικής πλευράς να προχωρήσει τόσο πολύ, λόγω της ενδοσκοπικής πολιτικής εσωστρέφειας που κυριαρχούσε τότε στις Η.Π.Α. ένεκα του Ρίτσαρντ Νίξον, μπορεί να μην έφτασε τον δρόμο ως το τέλος! Άνοιξε, όμως, τη συζήτηση για τον ρόλο του ΝΑΤΟ (υπό το σκεπτικό, που δεν ετέθη τότε ανοιχτά, παρά μόνον περίπου μια δεκαετία αργότερα), ότι οι δυτικο-ευρωπαϊκές χώρες, ως στρατιωτικά υποκείμενες στο Βορειο-ατλαντικό Σύμφωνο, αποτελούσαν στόχους των σοβιετικών πυραύλων που έφεραν πυρηνικές κεφαλές. Η πτυχή αυτή υπήρξε θρυαλλίδα για τη σε σημαντικό βαθμό ριζοσπαστικοποίηση ευρέων κοινωνικών δυνάμεων, σ’ όλη τη δυτική Ευρώπη, και έγινε βάση για τις μετέπειτα προοδευτικές εξελίξεις στην ήπειρό μας, κατά τη δεκαετία του 1980.

Η «συμπτωτική» σημερινή συζήτηση περί «ευρωπαϊκού στρατού» (αν και οπωσδήποτε ανώριμος ο στόχος) με το άνοιγμα του θέματος απόσυρσης των Η.Π.Α. (υπό τον Τραμπ, θυμίζεται) από τις συμφωνίες με τη Ρωσία (από την εποχή της Ε.Σ.Σ.Δ.) για τα πυρηνικά όπλα, επιχειρεί κατά την αντίληψή μου να επανακαταστήσει το σαφώς πολιτικό θέμα χειραφέτησης της Ε.Ε. (για να έχει τον ρόλο που της αναλογεί στις παγκόσμιες εξελίξεις), και πάλι σε στρατιωτικό -θέμα «ασφάλειας» θα το λέγαμε σήμερα.

Ωστόσο, ορθά -κατά τη γνώμη μου- η σημερινή Ε.Ε. (όποια είναι και με ό,τι αμαρτίες κουβαλάει) πρώτα στοχεύει στη στρατιωτική αυτονόμησή της και αφήνει για αργότερα μια τυχόν «νέα Οστπολιτίκ», εξισορρόπησης των σχέσεών της με τη σημερινή Ρωσία. Η απεμπλοκή από ένα -ολοένα και πιο ασύμβατο με τις ανάγκες της σημερινής ευρωπαϊκής εποχής- ΝΑΤΟ, δεν θα μπορούσε σήμερα να προαχθεί από μια απ’ ευθείας προσέγγιση Ε.Ε.-Ρωσίας, για να στηριχτεί επ’ αυτής η επιζητούμενη ευρωπαϊκή χειραφέτηση. Φρονώ ότι η χειραφέτηση αυτή θα προαχθεί αποτελεσματικά, εάν συγκροτηθεί αξιόμαχος «ευρωπαϊκός στρατός» (και με τη Γερμανία πλέον γενναίο χρηματοδότη του και όχι συστηματικό όπως επί δεκαετίες τώρα «κοπανατζή» στις κοινές ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες –που σε μεγάλο μέρος συνέβαλαν στη σημερινή οικονομική γερμανική ισχύ, όταν όλες οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες πλήρωναν πολύ ακριβά το «μάρμαρο» της ΝΑΤΟϊκής προστασίας). Ακολούθως, και με δεδομένο τον «ευρωπαϊκό στρατό», θα μπορούσε να ανοίξει ένας ισότιμος και εκ παραλλήλου διάλογος τόσο με τις Η.Π.Α. όσο και τη Ρωσία, για την πολυπόθητη ευρωπαϊκή χειραφέτηση.

Έτσι, σε συνθήκες πραγματικής αποτύπωσης των συσχετισμών δύναμης και όχι υπό τις σε σημαντικό βαθμό virtual πραγματικότητες του ΝΑΤΟϊκού μηχανισμού, θα μπορούσε να αναζητηθεί σε δεύτερη φάση το ευρύτερο ζήτημα συνοχής της «μεγάλης Ευρώπης» με συμμετοχή και της Ρωσίας. Με μακροπρόθεσμο αλλά πρώτης σημασίας σκοπό να προληφθούν οι νέες απώλειες εδάφους σε βάρος της Γηραιάς Ηπείρου, που αναδύονται από το καινούριο δίπολο Η.Π.Α.-Κίνα, το οποίο κερδίζει έδαφος από την Ε.Ε. αλλά και τη Ρωσία, στα θέματα της νέας τεχνολογίας, που θα ορίσουν τον νέο ιστορικό «γύρο» της ανθρωπότητας.

100 χρόνια μετά το ξέσπασμα των Παγκοσμίων Πολέμων, το τίμημα για την Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίζεται να είναι η μέχρι σύνθλιψης υποταγή της, στο παρασκήνιο διαμάχης δύο μεγάλων παγκόσμιων δυνάμεων, των Η.Π.Α. και της Ρωσίας.

Αυτό το -πολιτικό, και όχι οικονομικό- αίτημα, με “όχημα” τη συγκρότηση “ευρωπαϊκού στρατού”, θα μπορούσε να συνέχει πειστικά τη διαδικασία ευρωπαϊκής ενοποίησης, υποκαθιστώντας τη νομισματική ενοποιητική «φάρσα», που μόνον αποδομητικά λειτουργεί πια, όπως αποδεικνύει η ιταλική περίπτωση. Εντάξει! Ας συνεχιστούν οι νομισματικές πτυχές της ενοποίησης, αλλά ας πάψουν επιτέλους να επικαθορίζουν τις τύχες του ευρωπαϊκού ενοποιητικού προτάγματος…

(Στο επόμενο Γ΄ και τελευταίο μέρος, το ΝΑΤΟ και η ιδιαιτερότητα της Ελλάδας)

(Η σειρά αναλύσεων για τον “ευρωπαϊκό στρατό” δημοσιεύονται και στο blog του γράφοντος www.molyvi.com)