+Plus

Αριστερές πρακτικές για δεξιές πολιτικές – Τι είναι τα “κίτρινα γιλέκα”

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

Μια από τις μεγάλες συγχύσεις της σύγχρονης δημοκρατικής θεσμικής συγκρότησης και των λειτουργιών της παράγεται από την εισπραττόμενη, εικαζόμενη, προπαγανδιζόμενη, ή εν πάση περιπτώσει οπωσδήποτε προσλαμβανόμενη, πολιτική ταυτότητα των μαζικών κινημάτων.

Προσέξτε: Των «μαζικών κινημάτων»! Το διευκρινίζω εξ αρχής για να μην αναπαραχθούν και εδώ, ανάμεσά μας, ανάλογες συγχύσεις εννοιών, που θα προκαλούσαν ασάφειες. Λέγοντας «μαζικά κινήματα» εννοώ κινητοποιήσεις μεγάλων ομάδων πολιτών, που δεν συνέχονται από ομοειδή αιτήματα (π.χ. συνδικαλιστικού ή κοινωνικού τύπου, όπως συντεχνιακά αιτήματα ή αιτήματα υπεράσπισης κοινωνικών δικαιωμάτων κ.λπ.). Εννοώ, δηλαδή, κινητοποιήσεις που ξεπερνούν αυτά ακριβώς τα αιτήματα «μερικού φορτίου» και εμφανίζεται να αφορούν στο σύνολο των πολιτών. Κίνητρά τους, η αντίδραση στη γενική αίσθηση άδικης και μεροληπτικής λειτουργίας των κρατικών εξουσιών και των εν γένει συστημάτων εξουσίας, η ευρύτερη αντίδραση στην κατανόηση της πραγματικότητας ως «σκηνικού αδιεξόδου» για τη συνέχεια, ο φόβος για την αποτύπωση και βίωση των συνεπειών των πιο πάνω σε εξατομικευμένη κλίμακα, η δυσαρέσκεια για την  αναξιοπιστία των συντεταγμένων δημοκρατικών διαδικασιών και η πεποίθηση ανυπαρξίας διαθέσιμων πολιτικών δυνάμεων, προσώπων και φορέων, πειστικών έναντι της επαγγελίας ανατροπής όλων αυτών των κακώς κειμένων.

Όλ’ αυτά, συγκροτούν την πολιτική μάζα του λεγόμενου «ριζοσπαστισμού», δηλαδή της αποτελεσματικής παρέμβασης του λαϊκού παράγοντα για την αλλαγή των πολιτικών δεδομένων, που ως την εκδήλωση του φαινομένου της μαζικής κινητοποίησης, έχουν οδηγήσει στο αδιέξοδο.

Η χρεοκοπία του ενωσιακού ευρωπαϊκού προτάγματος με κεντρικό σημείο αναφοράς το ενιαίο νόμισμα και καθόλου πολιτικές προτεραιότητες (για παράδειγμα η υποτίμηση του βαθμού δημοκρατικής νομιμοποίησης των λαμβανομένων αποφάσεων για το κοινό νόμισμα), σε συνδυασμό με την κατάρρευση του νεο-φιλελεύθερου μοντέλου διαχείρισης της ευρωζώνης (ώστε να επιδεινώνεται διαρκώς τα τελευταία χρόνια η συστηματική ενίσχυση των ισχυρότερων και η άδικη μεταχείριση των ασθενέστερων -και μάλιστα με διπλή την επίπτωση του προβλήματος, τόσο μεταξύ των χωρών-μελών της Ε.Ε. όσο και στο εσωτερικό της κάθε χώρας-μέλους), είναι βασική αιτία πυροδότησης του ριζοσπαστισμού αυτής της περιόδου. Φυσικά, θρυαλλίδα για την εκδήλωση αυτών των νεόκοπων μαζικών κινημάτων, όπως τα προσδιόρισα εισαγωγικά, το ξέσπασμα της κρίσης, που ήδη συμπληρώνει μια δεκαετία, και δεν φαίνεται ακόμη στον ορίζοντα κάποια ρεαλιστική προοπτική δομικής υπέρβασής της.

Τέτοια κινήματα εμφανίστηκαν σ’ όλες σχεδόν τις χώρες της νότιας Ευρώπης -φυσικά και στην Ελλάδα- και με διάφορα ονόματα επιχείρησαν να αλλάξουν τους ισχύοντες συσχετισμούς πολιτικών δυνάμεων, ανά χώρα αλλά και στο σύνολο της Ε.Ε.. Τώρα, φαίνεται να επισκέπτονται και τις χώρες του ευρωπαϊκού πυρήνα.

Έως σήμερα, δεν κατάφεραν τον σκοπό τους! Έχω την εντύπωση πως ούτε και μελλοντικά θα το πετύχουν, καθώς ολοένα και περισσότερο οποτεδήποτε εκδηλώνονται αποκαλύπτεται ο δεξιός κατά βάση πολιτικός χαρακτήρας τους, ενδεχομένως, μάλιστα, και η υποκίνησή τους από την ευρωπαϊκή ακροδεξιά. Άλλωστε, η ευκολία με την οποία ενσωματώνεται η παραταξιακή ακροδεξιά ενίσχυση στο εσωτερικό κομματικό σύστημα κάθε χώρας στην οποία εκδηλώνεται το φαινόμενο, ως πρωτογενές πολιτικό αποτέλεσμα αυτού του ιδιόρρυθμου σημερινού ριζοσπαστισμού, είναι σημαντική ένδειξη του ότι το μαζικό στοιχείο συγκυριακά και αιτηματικά και μόνον ανιχνεύεται, η δε πολιτική διαχείρισή του με αντάλλαγμα τις περισσότερες φορές την ενίσχυση της ακροδεξιάς, προσδιορίζει εκ του αποτελέσματος την ταυτότητά του αλλά και των εκ των άνω τρέχουσα εκμετάλλευσή  του.

Η ιδεολογικοπολιτική ανίχνευση προέλευσης αυτών των κινημάτων, η οποία ο,τιδήποτε και να διακινούν αυτά ως αιτηματικό πρόταγμά τους ποτέ δεν μπορεί να εξαφανίζεται, ισχυρίζομαι πως είναι το βασικό μέσο προσδιορισμού του ρόλου και των πραγματικών κινήτρων τους.

Για να γίνει εδραία τεκμηρίωση των πολιτικών χαρακτηριστικών τους, δεν μπορεί εκ της φύσης των κινητοποιήσεων ως μαζικών και μόνο, να συνάγεται ο προοδευτικός πολιτικός χαρακτήρας τους. Η μαζικότητα των πολιτικών συγκεντρώσεων των ναζί, υπήρξε ως γνωστό το «όχημα» πολιτικής νομιμοποίησης τους να καταλάβουν την πολιτική εξουσία με τη γνωστή συνέχεια, και φυσικά δεν απέβη προς όφελος του λαϊκού παράγοντα -το τελείως αντίθετο, μάλιστα! Επίσης, ο αυθόρμητος χαρακτήρας τους, που επαινείται και πολιτικά υιοθετείται από μερίδα της προοδευτικής πολιτικής παράταξης, δεν επαρκεί για την διάγνωση της πολιτικής ταυτότητάς τους. Και τούτο, διότι και ο αυθορμητισμός ελέγχεται ως ταυτοτικό συστατικό στοιχείο τους, όσο η πλατφόρμα διακρίβωσης της μαζικότητάς τους είναι τα εξακριβωμένα επιρρεπή σε πρακτικές άνωθεν χειραγώγησης social media αλλά και ο ίδιος ο πυρήνας του όρου «μαζικότητα» δεν υπηρετείται από τα ίδια τα μέσα που τον εξασφάλισαν! Τέλος, πολύ περισσότερο, το γεγονός ότι συνοδεύονται από επεισοδιακές εικόνες της καθ’ αυτό παρουσίας τους στον δημόσιο βίο, δεν μπορεί να προβάλλεται ως αποδεικτικό σημείο των ανατρεπτικών προθέσεών τους, αφού προσιδιάζει περισσότερο σε επικοινωνιακή κατά κύριο λόγο αξιοποίησή τους, παρά σε γνήσιες ανατρεπτικές ιδιότητες που φέρουν οι πραγματικές επαναστάσεις, αυτές διακριτές εξ αρχής, θά ‘λεγα, και διά γυμνού οφθαλμού.

Όμως, περισσότερο απ’ όλα, αυτό που εξετάζεται για να διαγνωστεί η πολιτική ταυτότητά τους, είναι τα ίδια τα αιτήματά τους!

Ας δούμε, για παράδειγμα, τα αιτήματα των «κίτρινων γιλέκων», στη Γαλλία!

Εναρκτήριο αίτημα: όχι στις αυξήσεις φορολογίας του πετρελαίου κίνησης. (Δηλαδή, ένα καθαρά δεξιό αίτημα για την εποχή μας, όπου η Κλιματική Αλλαγή και οι τραγικές συνέπειές της για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες έχουν ενεργοποιήσει ένα διεθνές κίνημα ανατροπής της αμιγώς εκμεταλλευτικής βάσης στη σχέση ανθρώπου-Φύσης. Και προσώρας, εδώ, ας περιοριστώ σ’ αυτό…)

Κατάλογος άλλων αιτημάτων (ως τώρα επίσημα γνωστοποιημένων): μειώσεις όλων των φόρων, κατάργηση της γερουσίας, νέα βουλή των πολιτών, αυξήσεις σε όλες τις συντάξεις, περισσότερα λαϊκά δημοψηφίσματα, μείωση μισθών κυβερνητικών στελεχών, τέλος στη γλυφοσάτη.

Αιτήματα ανεπίσημα (όπως εκτέθηκαν από κάποιον εκπρόσωπο τους): τέλος στην πολιτική λιτότητας, μειώσεις στα τιμολόγια ηλεκτρισμού και αερίου, ελάχιστος μισθός 1.300 ευρώ καθαρά, επιδόματα στα άτομα με ειδικές ανάγκες, μέγιστος μισθός ως 15.000 ευρώ, βοήθεια στους άστεγους, συνταξιοδότηση στα 60, χωρίς φόρο η πρώτη κατοικία, μειώσεις με νόμο των ενοικίων, μπάρες ασφαλείας για πεζούς, απαγόρευση πώλησης δημόσιας περιουσίας, δωρεάν πάρκινγκ στο κέντρο της πόλης, απαγόρευση μετεγκατάστασης (μεταναστευτικό), ανάπτυξη τεχνολογίας κίνησης αυτοκινήτων με υδρογόνο, αντιμετώπιση των αιτιών μετανάστευσης, τέλος ο ισόβιος μισθός για προέδρους δημοκρατίας, απέλαση μεταναστών που δεν έχουν δικαίωμα εισόδου.

Παρατηρώ 3 τουλάχιστον αιτήματα για το μεταναστευτικό! Επίσης, σημειώνω τις «συντακτικού τύπου» προτάσεις για τα αποφασιστικά δημοκρατικά όργανα.

Κυρίως, όμως, αυτό που σημειώνω, είναι ότι πρόκειται για κατάλογο αιτημάτων, που ταξικά σκιαγραφεί τους μικροαστούς, ως την κοινωνική ομάδα προς την οποία πρωτίστως απευθύνεται αυτή η κινητοποίηση! Οι κατ’ εξοχήν θιγόμενες από την χρεοκοπία του ευρωπαϊκού καπιταλισμού κοινωνικές ομάδες, οι φτωχοί και οι στα όρια της φτώχειας ζώντες πολίτες, απουσιάζουν πλήρως. Αν θα μπορούσε να οριστεί σε πολύ αδρές γραμμές το ποιός ωφελείται, αν υποτεθεί ότι αυτά θα γίνονταν αποδεκτά, αυτός είναι η μεσαία και μικρομεσαία τάξη. Σχεδόν ούτε ένα ευρώ από την αναδιανομή πόρων που θα έφερνε η τυχόν ικανοποίηση αυτών των αιτημάτων δεν διεκδικείται  για τους ευρισκόμενους στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας, όπου, σημειωτέον, αθροίζονται πια πληθυσμοί της τάξης του 30-40% του συνόλου των πολιτών στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Γενικά, απεύθυνση στη μεσαία και μικρομεσαία τάξη δεν είναι αντένδειξη για τον βαθμό ριζοσπαστικοποίησης ενός κινήματος. Στο παρελθόν, υπήρξαν περιπτώσεις στις οποίες μικροαστικές και αστικές δυνάμεις συμπαρατάχτηκαν με κινήματα ριζοσπαστικού χαρακτήρα και συνέβαλαν στην προοδευτική ανασύνταξη των πολιτικών συσχετισμών δύναμης. Όμως, αυτό ήταν η εξαίρεση! Συνήθως, ο ρόλος των κοινωνικών ομάδων που βρίσκονται στο μέσο της ταξικής δομής ήταν συντηρητικός και αντεπαναστατικός. Η πλήρης απουσία, εδώ, στα «κίτρινα γιλέκα», αιτημάτων ουσιαστικής αναφοράς σε ουσιαστικές ανατροπές, με άγει σε σοβαρή υπόνοια ακροδεξιάς υποκίνησης!

Το έκαναν στο παρελθόν με επιτυχία οι ναζιστές και οι φασίστες, δεν βλέπω γιατί δεν θα το ξαναδοκίμαζαν και σήμερα. Πολύ περισσότερο, αφού η σημερινή ευρωπαϊκή πολιτική δεξιά, ανέχεται σε μεγάλο μέρος αυτές τις διαστροφές που κομίζουν αυτές οι ακροδεξιές πολιτικές πρακτικές.

(Μια συμβολή παρατήρησή μου: Στις φωτογραφίες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, δυσκολεύομαι πολύ να βρω ανάμεσα στους διαδηλωτές έγχρωμους Γάλλους…)

(Η παρούσα ανάλυση δημοσιεύεται και στο blog του γράφοντος www.molyvi.com)