+Plus

Tελικά, τι μας έμαθε η κρίση;

*Του Απόστολου Μοσχόπουλου

Σε λιγότερο από έξι μήνες, η Ελλάδα κλείνει μια δεκαετία σε βαθιά οικονομική κρίση. Το ΑΕΠ συνολικά συρρικνώθηκε, χιλιάδες θέσεις εργασίας χάθηκαν, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιομηχανίες έκλεισαν ή μεταφέρθηκαν και γενικότερα η χώρα ακόμη βρίσκεται σε ένα διαρκές τέλμα με την ελπίδα για ουσιαστική ανάπτυξη να αγνοείται και να εισέρχεται στο δημόσιο λόγο μόνο μέσα από προεκλογικές εξαγγελίες και κοκορομαχίες.

Όμως. τι μας έμαθε εμάς η κρίση; Εκτός από το να μας στραγγίξει τα πορτοφόλια και να μονολογούμε “που μας κατάντησαν οι (μπλε, πράσινοι ή κόκκινοι, ανάλογα με την ιδεολογία του καθενός) αλήτες”, ο μέσος πολίτης της χώρας που προσέρχεται σε σχεδόν μια εβδομάδα στην κάλπη, τι έλαβε υπόψη του για να κάνει την αυτοκριτική του;

Τίποτα. Απολύτως τίποτα. Επειδή δεν έκανε αυτοκριτική. Πηγαίνοντας χέρι-χέρι, και σε ίδιες ταχύτητες, με το πολιτικό σύστημα που τόσο καταγγέλλει, ο λαός παραμένει καθηλωμένος, και ίσως φοβισμένος σε εποχές που δεν δικαιολογούν την παθητική και αδιέξοδη στάση του.

Σε πολιτικό επίπεδο, συνεχίζει να βλέπει τη ζωή του και να αναλύει τις καταστάσεις, κοντόφθαλμα. Από τη μία, ψηφίζει με βάση την οργή ή την αδιαφορία και συνεχίζει να βάζει στο Κοινοβούλιο και στην τοπική αυτοδιοίκηση άτομα χωρίς το παραμικρό πλάνο για τον τόπο παρά μόνο εξαργυρώνουν μια στοιχειώδη δημοφιλία. Από την άλλη, ειδικά στην τοπική αυτοδιοίκηση, στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις, διακρίνονται ένα σωρό αδιανόητες (έως και ανόητες) υποψηφιότητες που επιδίδονται σε ένα φεστιβάλ γραφικότητας και ακαταλληλότητας, καταχραζόμενοι το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στο όνομα μιας εφήμερης αναγνωρισιμότητας αντί να αντιμετωπίσουν σοβαρά και χωρίς κομματικές ή άλλου είδους αγκυλώσεις με μια πιο καθαρή ματιά τα προβλήματα της τοπικής κοινωνίας. Και έτσι καταλήγουμε στο να έχουμε τραγουδιστές, ηθοποιούς, παίκτες του survivor, φασίστες και βιολογικούς ή πνευματικούς απογόνους να καθορίζουν το μέλλον των κοινωνιών.

Επιπλέον, στις επικείμενες εθνικές εκλογές, παρατηρούμε με απάθεια την πολιτική και κομματική “Μέρα της μαρμότας”. ΄Τα ίδια κόμματα, με τα ίδια στελέχη (ή τα παιδιά τους) με παρωχημένες πολιτικές και μικροκομματικές αντιλήψεις να εκλιπαρούν για μια ψήφο για να φύγουν “οι άλλοι”. Ακόμη και στην περίπτωση νέων σχηματισμών, όταν μιλάμε για κόμματα εντός του συνταγματικού τόξου, η πραγματική ανανέωση που ευαγγελίζονται είναι “να φύγουν οι άλλοι”. Το οποίο φυσικά έχει τρομερό αντίκτυπο (συνειδητά ή όχι) στην κοινωνία και το ήθος των πολιτών-ψηφοφόρων. Έτσι λοιπόν, σε κοινωνικό επίπεδο, ο λαός δεν απέκτησε περισσότερο αυτάρκη και αλληλέγγυα συνείδηση, παρά ενίσχυσε την πόλωση μεταξύ των συμφερόντων του. Τα οποία δε, δεν απέκτησαν καν ταξικό πρόσημο αλλά συμπυκνώθηκαν στο “ποιος είχε τις μεγαλύτερες περικοπές”, “ποιος θα πάρει μεγαλύτερο επίδομα από τους δικούς μου φόρους” και στην τυφλή επωδό “Οι (συμπληρώστε την κοινωνική ομάδα με τα λιγότερα δικαιώματα και προνόμια, βλ. πρόσφυγες, ΛΟΑΤΚΙ) τι ακριβώς θέλουν παραπάνω, εδώ δεν έχουμε να φάμε”. Βέβαια, για να είμαστε ειλικρινείς, για την κοινωνική ενσυναίσθηση του λαού (πόσο δε μάλλον για την απουσία της), περισσότερο υπόλογες είναι οι πολιτικές φωνές που τον διχάζουν και τον διαιρούν σε κάστες με διαφορετικά συμφέροντα πατώντας στο ένστικτο επιβίωσης του.

Αν μη τι άλλο όμως, στα χρόνια της κρίσης αναδείχθηκε η έλλειψη βασικής πολιτικής κρίσης, ανάλυσης και μνήμης από τον λαό. Απόδειξη γι’αυτό, είναι αφενός, η διαφαινόμενη επικράτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, γόνου μιας από τις πλέον κραταιές πολιτικές οικογένειες της χώρας όπως και οι υποψηφιότητες δεκάδων καθ’ύλην ή κατ’ουσίαν αρμοδίων για τον εκτροχιασμό της χώρας (ή των απογόνων τους). Αφετέρου, η εμφάνιση στο πολιτικό προσκήνιο κομμάτων από τον χώρο της ακροδεξιάς και η νομιμοποίηση της ρητορικής τους ή της εγκληματικής τους δράσης, ή από την άλλη κομμάτων που βολεύτηκαν αναπαυτικά στο ρόλο της πολιτικής ανεμοδούρας, γιγάντωσε το βάθος του κρατήρα στο επίπεδο του πολιτικού διαλόγου, κάνοντας αντίστοιχα και τους ψηφοφόρους είτε ενεργά είτε παθητικά θαμώνες ενός πολιτικού καφενείου. Κυρίως όμως, ο λαός κατέστη έρμαιο της επιλεκτικής πληροφόρησης ή της παραπληροφόρησης από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία, πιο ανεξέλεγκτα από ποτέ, άλλοτε κατακεραύνωναν και άλλοτε αποσιωπούσαν από άμβωνος τα τεκταινόμενα, προετοίμαζαν τον λαό για τα χειρότερα με κάθε επικείμενη Ευρωπαϊκή σύνοδο και καταβαράθρωναν ή ηρωοποιούσαν πλέον σε προσωπικό επίπεδο τους εκάστοτε φορείς της εξουσίας, ακόμη και με fake news, προκειμένου να εξυπηρετηθεί το αφήγημά τους.

Το συμπέρασμα που εξάγεται από αυτήν την ιδιότυπη ανασκόπηση, είναι ότι αν υπήρχε η πίστη ότι ο πολίτης διαμορφώνει τον πολιτικό μέσω της λαϊκής κυριαρχίας και ο πολιτικός τον πολίτη μέσω της νομοθετικής εξουσίας, πλέον είμαι ολοένα και πιο πεπεισμένος ότι ο φαύλος αυτός κύκλος, μετά από σχεδόν δέκα χρόνια κρίσης, ούτε πρόκειται να σπάσει, ούτε θα πάψει να είναι ηθικά φαύλος. Και αν το 2015 εξαγγέλθηκε ο ερχομός της ελπίδας ως προεκλογικό σύνθημα, τελικά αποδείχθηκε ότι αυτή έπεσε άδοξα στο πεδίο μάχης των προεκλογικών εξαγγελιών, με θύτες, ενδεχομένως, όλους μας.