Τί ενώνει τους διαδηλωτές στη Χιλή με τους εξεγερμένους στον Λίβανο;

Η σημασία των μεγάλων λαϊκών ξεσπασμάτων σ’ όλο τον κόσμο

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

Η διεθνής ειδησεογραφία αντιμετωπίζει με ανακλαστικά ρουτίνας τις εξεγέρσεις σε διαφορές περιοχές του πλανήτη. Η συμβατική αναμετάδοσή τους έχει αρχίσει να διαπερνά και την αναφορά στους μεγάλους αριθμούς των θυμάτων, φαινομενικά αναντίστοιχα μεγάλους για συνήθεις περιπτώσεις διαδηλώσεων διαμαρτυρίας κατά κυβερνήσεων.

Υπάρχει άραγε κάποια συνεκτική γραμμή μεταξύ αυτών των διαδηλώσεων και των εξεγέρσεων; Κι αν ναι, ποιά είναι αυτή;

Τις ημέρες της εξέγερσης του Πολυτεχνείου -η επέτειος  σε δύο εβδομάδες από σήμερα- το 1973, δηλαδή πριν από 46 χρόνια, ήμουν 18 χρονών και είχα μόλις τελειώσει το εξατάξιο γυμνάσιο στο Βαρβάκειο. Εκτός από τα ίδια τα γεγονότα θυμάμαι πολύ καλά ένα στοιχείο που τότε κουβεντιαζόταν πολύ ανάμεσά μας: Την επιτυχημένη φοιτητική εξέγερση στη μακρινή Ταϊλάνδη, όπου πριν από έναν μήνα είχε ανατραπεί αναίμακτα η δικτατορία, η οποία από το 1932 κυβερνούσε την ασιατική χώρα.




Υπήρχαν αναλογίες; Νομίζω ναι! Στα γεγονότα της Ταϊλάνδης, τον Οκτώβριο του 1973, εκτός από τους φοιτητές που απαιτούσαν δημοκρατικό σύνταγμα, συμμετείχαν χιλιάδες εργάτες, που ερχόντουσαν από ένα μεγάλο απεργιακό κύμα που είχε προηγηθεί. Κάτι που θυμίζει πολύ τις μέρες της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. (Λίγο πριν την εξέγερση και την κατάληψη του Πολυτεχνείου, μεγάλες απεργίες και διαδηλώσεις είχαν γίνει στα Μέγαρα -κατά της απαλλοτρίωσης έκτασης για να γίνει διυλιστήριο- και στην Αθήνα από απεργούς της ΔΕΗ και των εμποροϋπαλλήλων).

Εκείνο, όμως, που μέτραγε πολύ για μας τότε, νομίζω πως δεν ήταν μόνον η επιτυχία της ταϊλανδέζικης φοιτητικής εξέγερσης, αλλά μια φράση που περίπου με πανομοιότυπη διατύπωση περνούσε από χείλη σε χείλη ανάμεσά μας: «Οι Ταϊλανδέζοι φοιτητές άοπλοι διαδήλωναν στις πλατείες της πόλης, με τους στρατιώτες  να κατεβάζουν τα τουφέκια τους…». Σύμφωνα με την ίδια αφήγηση, ούτε μια σφαίρα δεν έπεσε και οι δικτάτορες κατέρρευσαν σαν χάρτινος πύργος.

Σήμερα που πέρασαν τα χρόνια και ξαναβλέπω τα γεγονότα με την ευτυχία της σοφίας, την οποία χαρίζει η απόσταση χρόνου, αντιλαμβάνομαι ότι η ελπίδα ότι η χούντα θα έφευγε αναίμακτα εκφραζόταν, εκούσα-άκουσα, μέσα από τις αναλογίες εκείνες μεταξύ Ελλάδας και Ταϊλάνδης -κάτι που τότε δε καταλάβαινα. (Και ασφαλώς η φωνή του φίλου Μήτσου Παπαχρήστου, που τότε διαπερνούσε από τον παράνομο ραδιοφωνικό σταθμό την Αθήνα, «…αδέλφια μας στρατιώτες, αδέλφια μας στρατιώτες, δεν θα σηκώσετε χέρι εναντίον μας…», επιβεβαιώνει συγκλονιστικά τί πίστευαν οι Έλληνες φοιτητές, που φυσικά δεν εισακούστηκαν, με συνέχεια τους νεκρούς των γεγονότων).




Όπως ανέφερε το BBC σε μια πρόσφατη αναφορά του, στις «συμπίπτουσες» σημερινές  εξεγέρσεις, παρά τις διαφορετικές στοχεύσεις και τους επιμέρους στόχους τους, υπάρχουν κάποιες κοινές θεματικές που διαπερνούν τις κινητοποιήσεις, όπως ο θυμός για τις ανισότητες, οι αιτιάσεις για κυβερνητική διαφθορά, η ανάγκη δράσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής καθώς και αιτήματα που αφορούν στις πολιτικές ελευθερίες. Παρ’ ό,τι απέχουν χιλιάδες μίλια μεταξύ τους, οι διαδηλωτές ξεκίνησαν τις κινητοποιήσεις τους για παρόμοιους λόγους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις πήραν έμπνευση ο ένας από τον άλλο αναφορικά με το πώς να οργανώσουν και να προωθήσουν τους στόχους τους.

– Στον Ισημερινό, οι διαδηλώσεις ξέσπασαν όταν η κυβέρνηση κατήργησε τις επιδοτήσεις των καυσίμων στο πλαίσιο ενός πακέτου οικονομικών μεταρρυθμίσεων σε αντάλλαγμα για τη χορήγηση ενός δανείου ύψους 4,2 δισεκ. δολαρίων από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

– Μια αύξηση στις τιμές των εισιτηρίων Μέσων Μαζικής Μεταφοράς αποτέλεσε την σπίθα που οδήγησε στις διαδηλώσεις της Χιλής.

– Στον Λίβανο οι διαδηλωτές υποστηρίζουν ότι ενώ υποφέρουν λόγω της οικονομικής κρίσης, οι ηγέτες της χώρας χρησιμοποιούν τα πολιτικά τους αξιώματα για να πλουτίσουν.

– Οι διαδηλώσεις στον Χονγκ-Κονγκ ξεκίνησαν με αφορμή ένα νομοσχέδιο που θα επέτρεπε την έκδοση υπόπτων στην Κίνα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

– Στη Βαρκελώνη οι εξεγερμένοι εξέφρασαν το θυμό τους για την φυλάκιση των Καταλανών ηγετών υπέρ της ανεξαρτησίας.

– Μεγάλες διαδηλώσεις πραγματοποιούνται από νέους σ’ όλον τον κόσμο με βασικό αίτημα την αντιμετώπιση της Κλιματικής Αλλαγής.

– Στη Γερμανία και την Ολλανδία χιλιάδες αγρότες κλείνουν τους δρόμους με τα τρακτέρ τους, διαμαρτυρόμενοι για ευρωπαϊκές αποφάσεις που πλήττουν τα εισοδήματά τους.

– Στο Ιράκ εκατοντάδες νεκροί διαδηλωτές, με τη Διεθνή Αμνηστία να αποκαλύπτει ότι μια νέα γενιά δακρυγόνων, που κατασκευάζονται στη Σερβία και τη Βουλγαρία συνθλίβουν τα κρανία των εξεγερμένων.

– Στη Γαλλία σκληρός αυταρχισμός από μια πολιτικά φιλελεύθερη κυβέρνηση κατά των «κίτρινων γιλέκων» για 53 συνεχόμενες εβδομάδες.

– Στις ΗΠΑ, τα μέλη του συνδικάτου εργαζομένων στην αυτοκινητοβιομηχανία πραγματοποιούν απεργία εδώ και 50 μέρες, στη μεγαλύτερη εργατική κινητοποίηση από το 1982, και πριν λίγες μέρες απέρριψαν πρόταση συμβιβασμού που τους έγινε από τη GM.

– Στην Αιθιοπία, την Αϊτή, την Ινδονησία, το Περού και πολλές άλλες χώρες, το εξεγερτικό φαινόμενο και με διαφορετικά αίτια προκαλεί μεγάλες διαδηλώσεις.

Πέραν της διαφορετικότητας των κινήτρων που αφορούν σε κάθε περίπτωση, το ερώτημα για όλ’ αυτά είναι εάν υπάρχει κάτι βαθύτερο που συνέχει τις εξεγέρσεις, πέραν της αντίδρασης σε πολιτικά, εισοδηματικά και δημοκρατικά μέτρα κυβερνήσεων, με τα οποία θίγονται δικαιώματα.

Τη δεκαετία του 1970, όπως είπα, διακρινόταν ένα κοινό στοιχείο που απομυθοποιούσε την εκδοχή του τυχαίου σ’ εκείνες τις εξεγέρσεις: Η αντίδραση σ’ ένα μοντέλο διακυβέρνησης αυταρχικού-στρατιωτικού τύπου, που είχε επιβληθεί σε πολλές χώρες του κόσμου, αναμφίβολα σαν ένα διεθνώς κοινό μέτρο εφαρμοσμένης  πρακτικής για την ανάσχεση των ριζοσπαστισμών, οι οποίοι εκδηλώνονταν τότε στις χώρες αυτές.




Φυσικά, επειδή η ιστορία ποτέ δεν κυλάει ευθύγραμμα, όπως αφελώς διατείνονται εδώ και περισσότερο από μια εικοσαετία πολλοί θεωρητικοί των σημερινών κυρίαρχων «συστημάτων», τότε, τη δεκαετία του 1970, άλλες μάχες για τη δημοκρατία και την πολιτική ελευθερία κερδήθηκαν και άλλες χάθηκαν. Η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία κέρδισαν οριστικά τη μάχη της δημοκρατίας. Ένα έτος πριν την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα, και δύο μετά, στη Χιλή και την Αργεντινή, αντίστοιχα, επιβλήθηκαν καινούριες σκληρές δικτατορίες. Στη Βραζιλία η στρατιωτική δικτατορία άντεξε πολλά χρόνια ακόμη και κατέρρευσε μόλις το 1988. Η μεγάλη λαϊκή επανάσταση του 1979 για τη δημοκρατία στον Ιράν, εξετράπη εν τη ρύμη του χρόνου σε μια θρησκευτική δικτατορία. Στην ίδια την Ταϊλάνδη, μετά από 3 χρόνια δημοκρατίας, το 1976, τα όπλα των στρατιωτών που είχαν σιγήσει το 1973, εκπυρσοκρότησαν κατά των φοιτητών και των εργατών, επαναφέροντας με αδιανόητη βία τη στρατιωτική δικτατορία στη χώρα. Και στην ιστορία από το 1976 και έκτοτε έχει μείνει η εικόνα του απαγχονισμένου Ταϊλανδού φοιτητή, που το άψυχο σώμα του χτυπά με λύσσα ο όχλος.

Σήμερα, ποιό είναι -αν υφίσταται- το ενοποιό στοιχείο των εξεγέρσεων;

Έχω  την εντύπωση ότι δεν είναι άλλο από τη διάχυτη αίσθηση σ’ όλον τον πλανήτη ότι η κυρίαρχη διεθνώς αντίληψη περί της «πολιτικής ομαλότητας», της «δημοκρατικής κανονικότητας», της «οικονομικής ανάπτυξης», της περιβαλλοντικής ισορροπίας και του ισχύοντος καταναλωτικού μοντέλου, όπως εφαρμόζονται σχεδόν με πανομοιότυπο τρόπο στο συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της υφηλίου από τη νικήτρια δύση, έχει καταρρεύσει. Η «πολιτική ομαλότητα» περιλαμβάνει στους κόλπους της ανεπίτρεπτα υψηλά επίπεδα διαφθοράς. Η «δημοκρατική κανονικότητα» αφορά σε διαχειριστές της, που λίγο φαίνεται να κατανοούν το περιεχόμενο και τη σημασία των ατομικών δικαιωμάτων. Η «οικονομική ανάπτυξη» τείνει να καταστεί ένα ζητούμενο επιτεύξιμο μόνον υπό όρους διεύρυνσης των εισοδηματικών χασμάτων. Η αντιλαμβανόμενη ως δέουσα περιβαλλοντική «ισορροπία» αδυνατεί να καταγράψει τον απολύτως δραματικό χαρακτήρα της αγωνίας για την Κλιματική Αλλαγή.  Τέλος, το καταναλωτικό μοντέλο ολοένα και περισσότερο λειτουργεί απαξιώνοντας πολιτισμικά την καίρια έννοια της «ανάγκης», προάγοντας τελείως ευνοιοκρατικά την εμπορική και μόνο έννοια της «χρήσης».

Στις χώρες που εξεγείρονται, δηλαδή, οι αφορμές της έκρηξης μπορεί φαινομενικά να είναι τόσο διαφορετικές μεταξύ τους, αλλά συνδέονται στενά στο σημείο ότι δεν είναι τα αιτήματα της κάθε μιας η υποδόρια κινητήρια δύναμη της αλλά μόνον η αφορμή τους. Την ίδια στιγμή απ’ όλες αναδύεται η ακαθόριστη αντίδραση σε μια βασανιστική γενικότητα που κυριαρχεί παντού και για την οποία σ’ όλες τις εξεγέρσεις τίθεται το ερώτημα της ανατροπής της.

Όμως, εκείνο το σημείο που συνέχει περισσότερο απ’ ο,τιδήποτε άλλο τις σημερινές εξεγέρσεις δεν είναι καν το αιτηματικό τους φορτίο, είτε η αφορμή είτε το βάθος τους. Έχω την πεποίθηση ότι το κοινό μέσο εκφοράς του λόγου αυτών των εξεγέρσεων, τόσο για την ενεργοποίηση των εξεγειρόμενων όσο και για τη διακίνηση των ιδεών και των κινήτρων τους, σε όλες τις περιπτώσεις με παγκόσμια εμβέλεια, είναι που μετατρέπει σήμερα την όλη υπόθεση σε εξέλιξη κινήματος πλανητικού βάθους.

Δεν είναι πια τα ελεγχόμενα -άρα και συνένοχα, ως μέρος της αμφισβητούμενης συστημικής  παγκοσμιότητας- μέσα ενημέρωσης που «κάνουν το παιγνίδι», αλλά ο κάθε ένας από τους διαδηλωτές, που προσδίδει όλη αυτήν τη μη επιδεχόμενη αμφισβήτηση εγκυρότητα της αλήθειας των εξεγέρσεων!

Δεν ξέρω αν η παγκοσμιοποίηση είναι κάτι καλό ή κάτι κακό, διίστανται οι απόψεις, ξέρω όμως ότι εκείνη είναι που έφερε στα μέτρα του εφικτού την παγκοσμιότητα του ανατρεπτικού αιτήματος, το οποίο ως την εποχή μας μόνο οι θεωρητικοί του επιστημονικού σοσιαλισμού υπόσχονταν, πάντα αδικαίωτοι από την ιστορία!