Πολιτική πανδημίας

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου

Με την παγίωση της εντύπωσης περί του αναπόφευκτου έλευσης της αρρώστιας, ανάμεσα στους πολίτες του δυτικού μοντέλου οργάνωσης των κοινωνιών ενεργοποιήθηκαν και οι πρώτες πολιτικές εκδηλώσεις ηγεσιών, κατά τεκμήριο έντρομων αλλά αήττητα αμοραλιστικών. Πρώτα στο επίπεδο της ατελέσφορης προσπάθειας να προληφθούν και να διασκεδαστούν (δηλαδή να αποκρυβεί η πραγματική έκτασή τους) συνέπειες της πανδημίας στην οικονομία. Ακολούθησε η αμήχανη «μαζική συμβουλευτική» σχετικά με το πως θα αποτρεπόταν η πανδημική εξέλιξη των πραγμάτων, αν και πια είναι μάλλον προφανές ότι οι πολιτικές ηγεσίες γνώριζαν ότι δεν θα το αποφεύγαμε. Τέλος, σήμερα, βρισκόμαστε στην (τελική;) φάση άρσης της ζώσας επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων-πολιτών, ως ύστατου μέσου διάσωσης των πληθυσμών (κι αυτό δείχνει γενικευμένο πανικό και δεν είναι ό,τι καλύτερο).

Υπάρχουν ενδιαφέροντα σημεία στον τρόπο με τον οποίο πολιτικές εξουσίες διαχειρίζονται τα πράγματα, ενδεικτικές νομίζω του πως οι ηγεσίες με αφορμή την προστασία των πολιτών που βρίσκονται υπό την ευθύνη τους, εκδηλώνουν το υπόβαθρο πολιτικής που τις καθοδηγεί.

Μερικά παραδείγματα:

– η διαχείριση της θρησκευτικής υπόθεσης,

– η ανόητη συζήτηση (που διαρκεί ακόμη!!!) εάν θα πρέπει να χαλαρώσει η περιοριστική δημοσιονομική πολιτική του λεγόμενου «συμφώνου σταθερότητας» και εάν θα πρέπει να φθηνύνει ακόμη περισσότερο το κόστος χρήματος στην ΕΕ, ενώ πριν ακόμη το πραγματικό αποτύπωμα των τελευταίων δραματικών μέτρων για τον ιό, η οικονομία έφθινε και ενώ από νωρίτερα οι «ανάγκες» πλεονασματικών προϋπολογισμών των πλουσίων της ευρωζώνης (και κατά παράβαση ακόμη και του συμφώνου σταθερότητας) είχαν επιβάλλει αντιπληθωριστικές πιέσεις,

– η διακίνηση από υποστηρικτές του Τραμπ στις ΗΠΑ της άποψης ότι το θέμα της πανδημίας είναι πλήγμα στην εικόνα του προέδρου, εν όψει των εκλογών τον ερχόμενο Νοέμβριο.

Να ξεκαθαρίσω ότι δεν θεωρώ αήθεια να αποτιμούν οι ηγεσίες το κόστος των συνεπειών της πανδημίας σε βάρος τους. Αήθεια, θεωρώ -και αναμφίβολα είναι- να γίνεται αυτό το εκτιμώμενο κόστος κεντρικό στοιχείο των κριτηρίων, στη βάση των οποίων λαμβάνονται οι αποφάσεις! Κι όλοι ξέρουμε ποιοί και σε ποιες χώρες (και στην Ελλάδα) το έκαναν και συνεχίζουν να το κάνουν.

Ωστόσο αρχίζω να πιστεύω ότι ακόμη δεν είδαμε τίποτα!

– Πριν λίγες μέρες έγινε γνωστό ότι στην Ιταλία η καθίζηση των συστημάτων Υγείας να υποστηρίξουν τους χιλιάδες ανθρώπους που είχαν ανάγκη νοσηλείας, ανάγκασε τους γιατρούς (ως ιατρική επιλογή διακινήθηκε η πληροφορία, και όχι ως πολιτική) να επιλέγουν τους ασθενείς που θα νοσηλευτούν. Αποκλείονταν οι υπερήλικες και προτεραιότητα είχαν οι νεώτεροι, γιατί οι δεύτεροι έχουν περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης (και άρα η δαπάνη νοσηλείας τους «πιάνει τόπο»). Παρατηρώ (χωρίς να γνωρίζω εάν συνεκτιμήθηκε και το στοιχείο αυτό στην επιλογή των ασθενών  προς νοσηλεία)  ότι οι υπερήλικες συντρέχει να συνεπάγονται μόνον κόστος για τα ασφαλιστικά ταμεία, ενώ οι νεώτεροι εξακολουθούν να τα χρηματοδοτούν, άρα το όφελος για τα δημόσια οικονομικά είναι διπλό, απ’ αυτή την πρακτική προνομιακώς εχόντων αυξημένη ελπίδα για επιβίωση πολιτών, ως συντεταγμένης κρατικής πολιτικής στην Υγεία.

– Επίσης, τις τελευταίες μέρες έγινε γνωστή η επιλογή του μοντέλου «αγέλης», ως οργανωμένης  κρατικής αντίδρασης στην επέλαση του ιού, προφανώς διότι αυτό συνειδητά προτιμήθηκε ως η καλύτερη αντίδραση της χώρας στο πρόβλημα από την ηγεσία του βρετανικού κράτους. (Μ’ άλλα λόγια, η οργανωμένη κρατική παρέμβαση στην αντιμετώπιση του κορωναϊού περίπου αποποιείται τις ευθύνες της και διακηρύσσει την αυτορρύθμιση της κοινωνίας, υποδεικνύοντας εμμέσως πλην σαφώς ότι περισσότερες ευκαιρίες επιβίωσης θα έχουν οι δυνατότεροι. Πιο ευθεία ομολογία του ιδιότυπου της ζούγκλας, ως εγγενούς κοινωνικού χαρακτηριστικού του νεο-φιλελευθερισμού (που ως τώρα σπρωχνόταν κάτω απ’ το χαλάκι της «ανάπτυξης» υπέρ των ισχυρών), δεν έχω ξαναδεί και θεωρώ ιστορικής σημασίας αυτήν την ανοιχτή ομολογία πολιτικής ηγεσίας δυτικής μητρόπολης για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο της μέσα στον 21ο αιώνα). Εκπληκτικής ευρηματικότητας και ειδεχθούς ήθους είναι η παρουσίαση αυτής της επιλογής ως δήθεν συνειδητής πολιτικής απόφασης: Δηλαδή, η κυβέρνηση Τζόνσον θα αφήσει ένα μεγάλο ποσοστό της κοινωνίας να μολυνθεί, ούτως ώστε να αναπτυχθεί η λεγόμενη «ανοσία της αγέλης» (herd immunity)!!! Μα, αν αυτή είναι η δέουσα αντίδραση στην (όποια) υγειονομική κρίση, τότε τί χρείαν είχαμε τόσον καιρό τώρα τα δημόσια συστήματα Υγείας, αφού το herd immunity ισχύει σε κάθε νόσο; Μήπως εδώ έχουμε την πρώτη ευθεία και ειλικρινή δήλωση (ως πολιτική επιλογή αναδυόμενη από την «ευκαιρία» της πανδημίας), ότι τα δημόσια συστήματα Υγείας είναι αχρείαστο δημοσιονομικό κόστος, που από δω και πέρα θα βαίνει μειούμενο μέχρι την εξαφάνισή του, και μόνον όποιος πληρώνει θα δικαιούται περίθαλψης, όποιος όχι, απλώς θα μεταβάλλεται στον αποβλητέο παράγοντα από την «αγέλη»;

– Μόλις πριν λίγες ώρες, στην Ελλάδα, η κίνηση χειροκροτήματος των υγειονομικών από τα μπαλκόνια μας, σε ένδειξη αναγνώρισης της αυτοθυσίας και της προσφοράς τους σ’ αυτές τις δύσκολες συνθήκες, συναντήθηκε απροσχημάτιστα με την «πολιτική επικοινωνία»!

Τα τρία αυτά σημεία (υπάρχουν και άλλα ανάλογα σε πολλές άλλες περιοχές του κόσμου), δείχνουν ότι έχουμε μεταβεί πια στην περίοδο όπου οι πολιτικές αποφάσεις -και επειδή ακριβώς έχουμε να κάνουμε με θέμα ζωής ή θανάτου των πολιτών- αφορούν  ευθέως σε «οικονομίες της επιβίωσης» και όχι σε «οικονομίες ποιότητας ζωής», που ως σήμερα κυριαρχούσαν. Μ’ άλλα λόγια, και όσο κι αν αυτό ακούγεται αναντίστοιχο με την ψηφιακή ανθρωπότητα της εποχής μας, ηγεσίες αποφασίζουν ποιοι από μας θα ζήσουν και ποιοι όχι. Και το κάνουν με όποιο κίνητρο και σκοπό κάθε μία επικαλείται για τις επιλογές της, πάντα υπό το μύθευμα ότι αυτό που επέλεξαν είναι η καλύτερη λύση –ακόμη και αν οι ενδείξεις συνηγορούν περί του αντιθέτου.

Ο δραματικός τόνος της πιο πάνω διαπίστωσης συσκοτίζει το γεγονός ότι ανάλογες αποφάσεις (φυσικά, αν και όχι ως γενική αρχή, πολύ πιο έμμεσα αφορώσες στις επιβιωτικές ευκαιρίες των ανθρώπων), λαμβάνονται εδώ και καιρό. Τώρα, όμως, φτάσαμε στην ανοιχτή απόδειξη του συστήματος αξιών, επί των οποίων λαμβάνονται οι αποφάσεις, οιονεί εξ ονόματος όλων μας.

Δεν θεωρώ καθόλου, μα καθόλου, τυχαίο ούτε και συμπτωματικό, ότι πριν την εκδήλωση της περιπέτειας του κορωνοϊού, είχε γενικευτεί σ’ όλες σχεδόν τις χώρες της δύσης η συζήτηση περί της δημόσιας δαπάνης για τον τομέα της Υγείας!

-Η πολιτική σύγκρουση Τραμπ-Δημοκρατικών για το  Obamacare (ουσιαστικά η πρώτη μετά από δεκαετίες αύξηση των δημόσιων δαπανών για την Υγεία στη μητρόπολη του καπιταλισμού, από τον απελθόντα πρόεδρο Μπάρακ Ομπάμα), συνεχίζεται ως σήμερα και αφορά και στην προεκλογική ατζέντα των προεδρικών εκλογών του ερχόμενου Νοεμβρίου.

-Στην «αγελαία» βρετανική περίπτωση, το θέμα της Υγείας ήταν το κορυφαίο στον δημόσιο διάλογο στο πλαίσιο του Brexit κατά τις πρόσφατες εκλογές, με τον Τζέρεμι Κόρμπιν να θέτει επίμονα το θέμα της πρόθεσης Τζόνσον να ιδιωτικοποιήσει το δημόσιο σύστημα Υγείας.

-Εδώ στην Ελλάδα, πολύ συνηθισμένες και γνωστές είναι οι εξαγγελίες (που κάποιες μάλιστα άρχισαν να υλοποιούνται μόλις κέρδισε τις εκλογές ο Κυριάκος Μητσοτάκης και μέχρι λίγο πριν ξεσπάσει η πανδημία) ιδιωτικοποίησης νοσοκομειακών μονάδων και μείωσης του προσωπικού που είχε προγραμματιστεί να διατεθεί για την ενίσχυση του δημόσιου συστήματος Υγείας, λεηλατημένου εδώ και καιρό από την κερδοσκοπία ιδιωτών, μετά από δεκαετή υποβάθμισή του, στα πλαίσια των προγραμμάτων «διάσωσης» της ελληνικής οικονομίας.

Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες ίσως η κρίση του κορωνοϊού και ο ρόλος των δημόσιων συστημάτων Υγείας καταστούν η λυδία λίθος επί της οποίας θα οικοδομηθεί το αυριανό μοντέλο οργάνωσης των κοινωνιών. Μοντέλο, που ως προς τον καπιταλισμό δείχνει να καταρρέει (ένας τόσος δα μικρούλης ιός άρκεσε για να τον σαρώσει), αμφιταλαντευόμενο ανάμεσα στην ανάληψη ευθύνης των πολιτικών ηγεσιών για τις δημόσιες υποθέσεις, ή την ζούγκλα της αυτορρύθμισης, που τόσον καιρό μας παρουσίαζαν οι πολιτικές εξουσίες ως την αναπτυξιακή πανάκεια, αλλά σήμερα ολοένα και περισσότερο αρχίζει να μοιάζει με κατάρα.

Σε κάθε περίπτωση, όλες τις εποχές ό,τι επέλεγαν τα κέντρα λήψης των αποφάσεων επηρέαζαν καθοριστικά τις ζωές των ανθρώπων. Δραματικές ήταν στιγμές, κατά τις οποίες λαμβάνονταν οι αποφάσεις διεξαγωγής των πολέμων!

Στην εποχή μας, και υπό το βάρος της συλλογικής ψευδαίσθησης ότι είχαμε κάνει ως ανθρωπότητα το μεγάλο βήμα προς τα εμπρός, η βάρβαρη συνειδητοποίηση ότι τελικά το βήμα αυτό δεν έγινε, ή στην καλύτερη περίπτωση ό,τι επετεύχθη ήταν αναντίστοιχα δειλό με τις δυνατότητες και τις ανάγκες των καιρών, η εικόνα της πανικόβλητης πολιτικής διαχείρισης της κρίσης του κορωναϊού, αποκαλύπτει ότι τόσον καιρό συσσωρεύαμε μυθεύματα.

Κρατώ ένα τελευταίο σημείο: Ό,τι κι ανσυνέβαινε ως σήμερα, πάντα οι πολίτες είχαν προσποριστεί το πολιτικό κεκτημένο να επιλέγουν τον αντίπαλό τους, ως κεντρικό στοιχείο της δυτικής δημοκρατίας. Εγχωρίως, άλλοι από μας διάλεγαν τον καπιταλισμό και άλλοι τον κομμουνισμό, άλλοι τον Σόιμπλε και άλλοι τον Βαρουφάκη, άλλοι τον Μητσοτάκη και άλλοι τον Τσίπρα.

Σήμερα, συμπεριφερόμαστε σαν να μη γνωρίζουμε ποιός είναι ο εχθρός μας! Παρ’ όλο που είναι εχθρός για όλους κοινός!

Ποιός είναι; Μα ποιός άλλος, από ένα σύστημα (πολιτικό, οικονομικό, πολιτισμικό, καταναλωτικό…), που πια όλο και περισσότερο φαίνεται να τρέφεται από τις επιθέσεις εναντίον μας ως πολιτών. Ένα σύστημα που πρέπει το ταχύτερο να αλλάξουμε, μ’ ένα άλλο, που θα αποκαθιστά τη θεμελιώδη αρχή της κοινωνικής οργάνωσης που έχει βάναυσα θιγεί: το συλλογικό συμφέρον μας!

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

ΔΕΙΤΕ ΤΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΕ BLOGVIEW

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μενού