Quo vadis Europa? (Περισσότερο αναγκαία παρά ποτέ η επανίδρυση της ΕΕ – Μέρος Α΄ – Τα αίτια της λοξοδρόμησης)

Τα απογοητευτικά χαρακτηριστικά της σημερινής εικόνα της ΕΕ δεν υπήρχαν φυσικά στις ιδρυτικές συστατικές αρχές της. Η πορεία των τελευταίων δεκαετιών, περίπου από το 1990, είναι που αλλοίωσε καθοριστικά αυτές τις αρχές. Το σοβαρό πλήγμα επήλθε στην καρδιά του κοινωνικού ευρωπαϊκού σχήματος και το παρήγαγε το μίγμα καπιταλισμού-νεοφιλελευθερισμού την τελευταία 30ετία, από την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και εντεύθεν, ως σήμερα. Είναι, δηλαδή, απόρροια συγκεκριμένων πολιτικών αποφάσεων συγκεκριμένων ηγεσιών!

ΕΚΤ

Γράφει ο Χρήστος Οικονόμου 

Η χρεοκοπία των ιδρυτικών αρχών και των συστατικών οραματικών προταγμάτων που συγκροτούν τους γεωπολιτικούς και αξιακούς στόχους των κρατικών και  υπερεθνικών οντοτήτων, πάντα λειτούργησε ως η εγερτήρια προειδοποίηση ότι ένας ιστορικός κύκλος έκλεισε και ένας καινούριος ανοίγει. Ο βαθμός κατανόησης της επέλευσης μιας τέτοιας χρεοκοπίας από τις ηγεσίες που η συγκυρία τους θέτει ενώπιον τέτοιων προκλήσεων, καθώς και η ικανότητά τους να επαναπροσδιορίζουν τα ζητούμενα για λογαριασμό της ανθρώπινης «αγέλης» της οποίας ηγούνται, κρίνει τη βιωσιμότητα των ίδιων αρχών και προταγμάτων στον επόμενο ιστορικό κύκλο, ή την σηπτική ρευστοποίησή τους και την αντικατάστασή τους από άλλα καινούρια.

Έχω την εντύπωση πως αυτό περίπου βιώνουμε σήμερα -και μάλλον σε κατά Κονδύλη πλανητική κλίμακα. Ωστόσο, η προσφυέστατη κατανόηση της υπόθεσης των γεωπολιτικών κλιμάκων από τον εν λόγω Έλληνα διανοητή, μπορεί να διευκολύνει την αναλυτική πρόσληψη των συστατικών μερών των αντιφάσεων της εποχής σε διαστατικές ευρύτητες παγκοσμιότητας, από την άλλη, όμως, αποκαλύπτει την ανωριμότητα ηγεσίας και “αγέλης” όπου γης, να σχεδιάσουν και να επαναπροσδιορίσουν παγκόσμιες λύσεις. Περιφερειακές και τοπικές δόξες δύνανται να φαντασιωθούν λαοί και ηγεσίες (αυτά είναι τα όριά τους) και ανάλογης κλίμακας «πολιτικές» εμπνέονται και εφαρμόζουν.

Γι’ αυτό και εδώ, σήμερα, στον παρόν κείμενο, θα αρκεστώ στην ανασυγκρότηση του ευρωπαϊκού ενοποιητικού προτάγματος. Την -ας την πούμε- ανάγκη επανίδρυσης της ΕΕ!

Είναι φανερό ότι το μεγάλο μέρος των κινήτρων που οδήγησαν στην ίδρυση της ΕΕ (από μια διακρατική σύμπραξη άνθρακα και χάλυβα ως σήμερα) έχει τελευτήσει ως οραματική βάση για τη συνέχεια όσων πληθυσμών  διατείνεται η Ένωση πως εκπροσωπεί και ενδιαφέρεται γι’ αυτούς ως υπερεθνική οντότητα. Η ίδια η κατανόηση (από το 2010 και μετά με πλήρως επιβεβαιωμένο τρόπο) του ευρωπαϊκού παρεμβατισμού στις εσωτερικές υποθέσεις των συστατικών κρατών της ΕΕ ως πολιτικής και μηχανισμού «διασώσεων», και όχι ως επαγγελίας για κάτι καλύτερο, οριοθετεί ότι μεγάλο μέρος των ευρωπαίων πολιτών αντιλαμβάνεται τη σχέση του με την ΕΕ ως διαπραγμάτευση μεταξύ αντικρουόμενων κρατικών συμφερόντων και όχι ως ζήτημα κοινού πεπρωμένου των πληθυσμών της. Μάλιστα, η εμπέδωση στα ταυτοτικά πολιτικά στοιχεία της σημερινής ΕΕ του χαρακτηριστικού επίπονων διαβουλεύσεων για να καταλήγει εξ ορισμού με καθυστέρηση σε κοινές αποφάσεις, επί παντός, τείνει να καταστεί εγγενής δυστοπική προϋπόθεση για την οποιαδήποτε υπόθεση πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, παρ’ ό,τι οι σύγχρονες ελίτ στην ήπειρο επαινούν τον εκάστοτε διαβουλευτικό Γολγοθά της κοινοτικής ρουτίνας. Άλλωστε, στην εποχή ασφυκτικού περιορισμού του διαθέσιμου χρόνου για τις πολιτικές ηγεσίες να λαμβάνουν τις κρίσιμες αποφάσεις (ένα ψηφιοποιημένο decision making θα ‘λεγε κανένας) η τάση της ΕΕ για ακόμη περισσότερη διαβούλευση, πιο περίπλοκη και με άκρατους τεχνοκρατικούς βυζαντισμούς, θεωρώ πως είναι ισχυρή ένδειξη γήρανσής της.

Φυσικά, η ίντριγκα και οι χύδην συμψηφισμοί υποθέσεων μικρού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος με σοβαρά ζητήματα που αφορούν σ’ όλους τους ευρωπαίους πολίτες (π.χ. η Κομισιόν παρέχει υποστήριξη σε κυβέρνηση κράτους-μέλους που αντιμετωπίζει προβλήματα με ένα τοπικό αυτονομιστικό κίνημα, με αντάλλαγμα την υποστήριξη της κυβέρνησης αυτής σε θέματα νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής πανευρωπαϊκής εφαρμογής, τα οποία ευθέως αντιστρατεύονται τα συμφέροντα άλλων χωρών-μελών –κάτι που έγινε κατά κόρον την τελευταία δεκαετία) φαλκιδεύουν απολύτως τον κατά τα άλλα διακηρυττόμενο λόγο ύπαρξης της ΕΕ! Τέτοια ίντριγκα και τέτοιοι συμψηφισμοί, ευνοούν ιδιαίτερα συντεταγμένες γραφειοκρατίες, όπως η πολυτελέστατη τοιαύτη των Βρυξελλών. Και, τελικά, είναι ενδημικά άγονη και πολιτικά ατελέσφορη για να προαχθεί το συστατικό ενοποιητικό πρόταγμα της ΕΕ, η σημερινή εικόνα της «λευκών κολάρων» της Κομισιόν, που μέμφονται τα «λευκά κολάρα» των χωρών-μελών, υποτίθεται για αντι-ευρωπαϊκές πρακτικές. Σε τελευταία ανάλυση είναι και ένα γύμνασμα ενάσκησης πολιτικής εξουσίας του ομοσπονδιακού γραφειοκράτη επί του περιφερειακού ομοίου του, που φυσικά δεν προσφέρει τίποτα στην ευρωπαϊκή  ενοποίηση, ενώ την ίδια ώρα την βλάπτει,  και το μόνο που προσφέρει είναι να αποκρύπτει ότι αυτή η άχαρη διαμάχη χαρτογιακάδων πρακτικά συνεπάγεται απίσχνανση του δημοκρατικού αυτοσκοπού εκπροσώπησης των ευρωπαίων πολιτών.

Κάτι ακόμη -νομίζω πολιτικά κρίσιμο- στο σημείο αυτό: Με εντυπωσιάζει -ως προσωπική παρατήρηση το αναφέρω- το γεγονός ότι η αφασία, εντός της οποίας λειτουργούν τα ευρωπαϊκά όργανα, συγκροτούν ένα σκηνικό, το οποίο στο decision making παράγει επιλογές, που λες και προκύπτουν από την πολιτική «μηχανική» του παγιωμένου συσχετισμού δυνάμεων εντός της ΕΕ και όχι από πραγματική διαπραγμάτευση! Η κυβέρνηση κάθε χώρας-μέλους (ιδίως των πιο αδύναμων χωρών) έχοντας αίσθηση των ορίων της αυτοεξαιρείται της διεκδίκησης συμφερόντων της στο πανευρωπαϊκό «γήπεδο» επειδή η μάχη είναι εξ αρχής χαμένη, την ώρα που οι ισχυρότερες χώρες διεκδικούν και κερδίζουν ακόμη και τα πιο δευτερεύοντα αιτήματά τους, επειδή απλά γνωρίζουν πως έχουν την ισχύ να το κάνουν.

Είναι ο τρόπος πολιτικής ζωής στην ΕΕ του 21ου αιώνα, που φυσικά παράγει ακραίες διακρίσεις σε βάρος των ανίσχυρων χωρών-μελών και φαλκιδεύει το οραματικό στοιχείο της πορείας προϊούσας σύγκλισης.

Έχει, επίσης εξαιρετικό πολιτικό ενδιαφέρον ότι όποτε μια νέα κυβέρνηση αναδεικνύεται σε κάποια χώρα-μέλος της ΕΕ και είναι μια κυβέρνηση που δεν έχει εθιστεί στο πιο πάνω σκηνικό πλασματικής διαπραγμάτευσης, τολμώντας να διεκδικήσει για τη χώρα της πράγματα αδιανόητα για τις παγιωμένες ευρωπαϊκές διαβουλευτικές πρακτικές, η κυβέρνηση αυτή με εξαιρετική ευκολία, επιδερμικές τεκμηριώσεις και με μηχανίστικη διαδικασία, καταδεικνύεται ως δήθεν αντι-ευρωπαϊκή. Παράλληλα, με λογική αφέλεια, εξισώνεται με ακροδεξιά μορφώματα, ακόμη και νεοφασιστικού τύπου, των οποίων ο αντι-ευρωπαϊσμός αναδύεται από το εθνικιστικές πεποιθήσεις και σε καμιά περίπτωση από αγωνία για το κλονιζόμενο ευρωπαϊκό οικοδόμημα..

Μια αναδίφηση στα γεγονότα του 2015 στην Ελλάδα και ιδίως στο πώς η καινούρια τότε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ έγινε δεκτή στις Βρυξέλλες, τις άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αλλά και στους δογματικούς συμπατριώτες μας ευρωπαϊστές, επειδή εκείνη η κυβέρνηση απλά διεκδίκησε για την Ελλάδα πράγματα που οι παγιωμένες πρακτικές διαβούλευσης των Βρυξελλών έθεταν δήθεν εκτός ανεκτού ορίου διαπραγμάτευσης, είναι εξαιρετικά χρήσιμη για την εξαγωγή αναγκαίων συμπερασμάτων  σχετικά με την ΕΕ του 21ου αιώνα.

Τα απογοητευτικά χαρακτηριστικά της σημερινής εικόνα της ΕΕ δεν υπήρχαν φυσικά στις ιδρυτικές συστατικές αρχές της. Η πορεία των τελευταίων δεκαετιών, περίπου από το 1990, είναι που αλλοίωσε καθοριστικά αυτές τις αρχές. Το σοβαρό πλήγμα επήλθε στην καρδιά του κοινωνικού ευρωπαϊκού σχήματος και το παρήγαγε το μίγμα καπιταλισμού-νεοφιλελευθερισμού την τελευταία 30ετία, από την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και εντεύθεν, ως σήμερα. Είναι, δηλαδή, απόρροια συγκεκριμένων πολιτικών αποφάσεων συγκεκριμένων ηγεσιών!

Τα αποτελέσματά των αποφάσεων αυτών συνοψίζονται στην παγίωση προϊουσών μειώσεων του εισοδήματος των μικρομεσαίων-χαμηλών στρωμάτων και τη λεηλασία του δημόσιου τομέα προς εξασφάλιση δημοσία δαπάνη πρόσθετων πόρων για τη γιγάντωση των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, παρατηρείται γενίκευση του φαινομένου αποθεματοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων και μεγέθυνση του συσσωρευμένου ιδιωτικού πλούτου, σε αντίστιξη με το πτωχευτικό φαινόμενο των κρατικών συστημάτων μέσω της απογείωσης του δημόσιου χρέους. Το μίγμα αυτό, συνδυαζόμενο με το φτωχοποίηση των νοικοκυριών παρήγαγε το εκρηκτικό πολιτικό μίγμα της εποχής μας.

Ταυτόχρονα, η ραγδαία μετάβαση από την επάρκεια κεφαλαίων για επενδύσεις (κυρίως προερχόμενων από αποθέματα των χωρών της ανατολικής Ευρώπης, που κληρονόμησε μετά την κατάρρευση του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός) στο φαινόμενο μαζικής απόσυρσης ιδιωτικών κεφαλαιακών αποθεμάτων σε μια πρωτοφανή αποεπένδυση, συγκρότησε το πλαίσιο αιτίων της ευρωπαϊκής οικονομικής, νομισματικής και πιστωτικής κρίσης. Αν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2.000 η ευρωπαϊκή οικονομία αναπτυσσόταν στηριγμένη στα κληρονομημένα διαθέσιμα κεφαλαιακά αποθέματα της ανατολικής Ευρώπης, έκτοτε η οικονομική μεγέθυνση υποχώρησε και βαθμιαία τη θέση της πήρε μια επενδυτική δυσανεξία και μια άτυπη ύφεση, που μόνο με μοχλευτικά «κόλπα» κατορθωνόταν να κρυφτεί “κάτω απ’ το χαλάκι”, αν και παρόντος του αντιπληθωριστικού φαινομένου. Φυσικά, η μαζική απόσυρση ιδιωτικών  κεφαλαίων με σκοπό την αποθησαύριση τους, εξαέρωσε τα κινητήρια μέσα για ευρωπαϊκή ανάπτυξη και, φυσικά, την έλλειψή τους δεν μπόρεσε να υποκαταστήσει ο πρωτοφανής δανεισμός με κρατικές εγγυήσεις! Πρακτική που ευθύνεται αποκλειστικά για την απογείωση του δημόσιου χρέους στην ΕΕ, δηλαδή την αφαίμαξη των δημόσιων ταμείων για να εξασφαλιστούν οι πόροι που αρνούνται έκτοτε να διαθέσουν οι ιδιώτες κεφαλαιοκράτες.

Εκεί οφείλεται η γιγάντωση του ευρωπαϊκού δημόσιου χρέους και όχι βέβαια στον δήθεν συβαριτισμό των νοικοκυριών και των μικρομεσαίων, όπως μονότονα προπαγανδίζει η σημερινή ευρωπαϊκή ηγεσία, με ιδιαίτερη έμφαση στη μεσογειακή Ευρώπη.

Μη διαχειρίσιμο δημόσιο χρέος, πτωχευτικό φαινόμενο νοικοκυριών λόγω συνεπάγωγης κλιμάκωσης του «μικρού» ιδιωτικού χρέους, με το πολλαπλά μεγαλύτερης διεύρυνσης ιδιωτικό επιχειρηματικό χρέος να «ρυθμίζεται» έχει παράγει τη μεγαλύτερη παρά ποτέ ανακατανομή του πλούτου εις βλάβη των αδυνάμων, προκαλώντας τους τριγμούς στο πολιτικό οικοδόμημα της ΕΕ.

Αυτά, σε γενικές γραμμές, είναι τα αίτια για την κακή πορεία της ΕΕ!

Γενικά και ως πρώτη θέση, τολμώ να υποστηρίξω ότι η ανακοπή αυτής της αυτοκαταστροφικής πορείας, είναι ό,τι αποκαλώ «επανίδρυση» της ΕΕ! Και νομίζω ότι τα ίδια τα αίτια του κακού, όπως περιγράφτηκαν πιο πάνω, δείχνουν και τί πρέπει να ακολουθήσει για να ευοδωθεί ο στόχος της επανίδρυσης: απαιτείται μια γενναία και σχεδιασμένη ανακατανομή του πλούτου υπέρ των αδυνάμων και των μικρομεσαίων, δηλαδή προς όφελος του σημερινού ριζοσπαστικοποιημένου κοινωνικού «σώματος» με συγκλίνοντα ταξικά συμφέροντα (που έχω περιγράψει σε άλλες αναλύσεις μου), για να αποκατασταθούν οι δημοκρατικές αρχές και οι θεμελιακοί κανόνες ευρωπαϊκής κοινωνικής δικαιοσύνης και να προστεθεί νέα αναπτυξιακή δυναμική στο ευρωπαϊκό ενοποιητικό πρόταγμα.

Πώς θα γίνει αυτό; Θα το δούμε στο επόμενο Μέρος Β΄ της παρούσας ανάλυσης.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

ΔΕΙΤΕ ΤΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΕ BLOGVIEW

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μενού