Για την ένοπλη σύρραξη Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν

Εντός του συγκεκριμένου παρόντος που αναδεικνύει την δυνατότητα της απευθείας στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ενσκήπτει το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο που εν προκειμένω, έχει να κάνει με τις 'ρίζες' της σύγκρουσης των μετα-σοβιετικών χωρών για την συγκεκριμένη περιοχή.

Ναγκόρνο Καραμπάχ

Το Σαββατοκύριακο 26-27 Σεπτεμβρίου του 2020 [1], ξέσπασαν ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν για την διαφιλονικούμενη περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Πιο συγκεκριμένα, όπως γράφει ο Περικλής Δημητρολόπουλος σε άρθρο του στην εφημερίδα ‘Τα Νέα,’ «ένα νέο κεφάλαιο στην ένταση που υποβόσκει εδώ και καιρό στον νότιο Καύκασο γράφεται από χθες με την κατάληψη από το Αζερμπαϊτζάν έξι χωριών που βρίσκονται κατά μήκος των συνόρων του Ναγκόρνο Καραμπάχ και τελούσαν υπό τον έλεγχο της Αρμενίας. Οι εχθροπραξίες ανάμεσα στις δυο πλευρές είχαν ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή του δεκαέξι στρατιώτες και περισσότεροι από εκατό να τραυματιστούν, ενώ νωρίτερα το υπουργείο Άμυνας του Ναγκόρνο Καραμπάχ, μιας περιοχής που βρίσκεται εντός της αζερικής επικράτειας αλλά κήρυξε την ανεξαρτησία της το 1991 είχε ανακοινώσει ότι κατέστρεψε τέσσερα ελικόπτερα του Αζερμπαϊτζάν, 15 μη επανδρωμένα αεροσκάφη και 10 τεθωρακισμένα» [2].

Εντός του συγκεκριμένου παρόντος που αναδεικνύει την δυνατότητα της απευθείας στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ενσκήπτει το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο που εν προκειμένω, έχει να κάνει με τις ‘ρίζες’ της σύγκρουσης των μετα-σοβιετικών χωρών για την συγκεκριμένη περιοχή.

Η οποία, ενώ έχει προβεί σε μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της (‘Δημοκρατία του ‘Ναγκόρνο Καραμπάχ’ ή αλλιώς, ‘Δημοκρατία του ‘Αρτσάχ’), θεωρείται, και από τον ‘Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών’ (ΟΗΕ) ως τμήμα της εν συνόλω εδαφικής επικράτειας του Αζερμπαϊτζάν. Αυτό το ιδιότυπο εδαφικό καθεστώς τροφοδοτεί τους όρους της σύγκρουσης, εκεί όπου, για την μεν Αρμενία το Ναγκόρνο-Καραμπάχ δύναται να αναπαρασταθεί ως προερχόμενο από την ίδια Αρμενική ‘μήτρα,’ χρήζοντας υπεράσπισης, για το δε Αζερμπαϊτζάν προσλαμβάνεται ως ουσιώδες και αναπόσπαστο κομμάτι της Αζερικής εδαφικής επικράτειας (Aζέρικος ‘εθνο-κεντρισμός’ [3]), συγκλίνοντας ως προς αυτό με τις αντίστοιχες προσλήψεις του Κοσόβου που επιχειρεί η Σερβία [4].

Στην εμβριθή μελέτη του για το πολεμικό συμβάν εν ευρεία εννοία, ο John. A. Vasquez, παραθέτοντας τις απόψεις μελετητών όπως οι David Singer και Melvin Small, αμφισβητεί την αντίληψη της μονοδιάστατης ‘φύσης’ του πολέμου, προβαίνοντας σε μία ανάδυση του πολυ-παραγοντικού του χαρακτήρα [5].

Όπως σπεύδει να υπερθεματίσει ο Θεόδωρος Κουλουμπής, η εργασία του Vasquez προσιδιάζει στη «συσχέτιση του πολέμου με τους συναφείς παράγοντες του [6]». Στο Αρμενικό-Αζερικό υπόδειγμα, εντοπίζουμε κάποιους άμεσους «συναφείς παράγοντες» [7] που βοηθούν τόσο στην εκδήλωση του πολεμικού συμβάντος όσο και στην επιτάχυνση του.

Έτσι, παραθέτουμε τους παρακάτω παράγοντες. Κατά πρώτον, έχουμε να κάνουμε με την αμοιβαία καχυποψία που μετεξελίσσεται σε αμοιβαία ‘εχθροπάθεια,’ συνεπεία του ιστορικού πλαισίου που περιγράψαμε πιο πάνω, με το Ναγκόρνο-Καραμπάχ [8] να αποτελεί το ιστορικό-πολιτικό και εδαφικό ‘μήλον της έριδος’ μεταξύ των δύο χωρών, όντας προϋπόθεση εθνικής ‘ολοκλήρωσης.’ Η ‘εχθροπάθεια’ δεν απέχει και πολύ από την ενίοτε μετεξέλιξη της σε ανοιχτή πολεμική σύγκρουση. Κατά δεύτερον, θεωρούμε πως ιδιαίτερο ρόλο για την εκδήλωση της τωρινής σύγκρουσης, διαδραματίζει η συγκυρία, κάτι που περισσότερο επηρεάζει την στάση του Αζερμπαϊτζάν. Και λέγοντας κάτι τέτοιο, εννοούμε πως το Αζερμπαϊτζάν δύναται να επιδιώξει την λήψη βοήθειας από την Τουρκία, προσίδια ‘επενδύοντας’ σε αυτό που θα αποκαλέσουμε ‘στρατηγική σχέση.’ [9] Στην οποία έχει εστιάσει τα τελευταία χρόνια και η Τουρκία.

Η δεύτερη παράμετρος συναρθρώνεται και με την ύπαρξη των θεωρούμενων ως ‘κατάλληλων’ συνθηκών’ σε στρατιωτικό και γεω-πολιτικό επίπεδο, ώστε να επιχειρηθεί μία ένοπλη σύγκρουση που θέτει ως διακύβευμα την ύπαρξη, των κατά Νίκο Πουλαντζά, ‘κατάλληλων αποτελεσμάτων.’ Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ δύναται να λειτουργήσει και ως ένας επιπλέον διάδρομος προς την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

Κατά τρίτον τώρα, ως παράγοντας αυτή της τωρινής ένοπλης αντιπαράθεσης μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν [10], θα αναδείξουμε το σημαίνον της ‘παρανόησης’ και κατ’ επέκταση της, κατά την αναλυτική προσέγγιση του Robert Jarvis «διαστρεβλωμένης εικόνας» [11] που διακρατεί ο ένας δρώντας για τον άλλο.

Σε αυτό το πλαίσιο, αυτού του τύπου ο παράγοντας δεν απέχει ιδιαίτερα από τον πρώτο παράγοντα της σύγκρουσης, στο εγκάρσιο σημείο όπου η ειδοποιός διαφορά έγκειται στο ό,τι η «διαστρεβλωμένη εικόνα» [12] μεταστοιχειώνεται σε αίσθηση ‘απειλής’ για τις προθέσεις του ‘άλλου’: ‘Ποιος θα επιτεθεί ‘πρώτος’ κάνοντας ‘ένα βήμα μπροστά;’ Υπό αυτό το πρίσμα, η “διαστρεβλωμένη εικόνα” σχετικά και με το τι είναι και τι εκφράζει το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ‘ενσαρκώνεται’ στη μορφή ενός συμβατικού πολέμου, ενός πολέμου για την ‘δικαίωση.’

Διαφορετικά ειπωμένο, η ‘διαστρεβλωμένη εικόνα,’ λαμβάνει σάρκα και οστά σε έναν πόλεμο που ήδη εξελίσσεται με επίδικο την έστω και περιορισμένη προώθηση σε σημεία-κλειδιά της επίμαχης περιοχής. Ο ‘άλλος’ είναι εδώ και απειλεί να ‘κυριεύσει.’ Σε περιπτώσεις τέτοιων συγκρούσεων, η εικόνα ως πρίσμα ή ως κάτοπτρο αντανακλά τον ‘άλλο’ ως ‘άρνηση,’ όρος που λειτουργεί ως οριακό σημείο: Μετά από αυτό, ο πόλεμος δύναται να αποτελέσει πραγματικότητα.

Στην τυπολογική διάκριση μεταξύ ενόπλων συγκρούσεων που επιχειρεί ο Αλέξης Ηρακλείδης, κατατάσσει την σύγκρουση Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, στην κατηγορία των «παγωμένων συγκρούσεων στις οποίες υπάρχει εκεχειρία» [13].

Η βάση για την συμπερίληψη της σύγκρουσης του Καυκάσου στην κατηγορία της «παγωμένης σύγκρουσης» [14] είναι η ανακήρυξη, επίσημα, της εκεχειρίας, στα 1994. Έκτοτε όμως, ακόμη και σποραδικές συγκρούσεις πραγματοποιούνταν, κάτι που μας ωθεί στο να νοηματοδοτήσουμε εκ νέου την ένοπλη αντιπαλότητα του Καυκάσου, σημασιοδοτώντας την ως (οιονεί) πολεμική σύγκρουση κανονικοποιημένης χροιάς [15].

Επρόκειτο για μία σύγκρουση που καθίσταται αποδεκτή και από τις δύο πλευρές, που επηρεάζει επί τα χείρω το πεδίο των διμερών σχέσεων και των διπλωματικών του κατευθύνσεων, εγγράφοντας περιεχομενικά περιοδικές φάσεις όξυνσης. Η σύγκρουση δεν ‘αναζωπυρώνεται’ απλά, επι-τελείται, και παρά την ανακήρυξη της εκεχειρίας, δεν παύει να αποτελεί ‘μέσο’ άσκησης πολιτικής.

Η πολεμική σύγκρουση Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, σύγκρουση άμεση και ανοιχτή, προστίθεται στη χορεία των διαφόρων πολεμικών μετώπων που έχουν ανακύψει σε μία ευρεία γεωγραφική ζώνη, από τη Λιβύη έως την Υεμένη, προτάσσοντας, όχι την μορφή του «υβριδικού πολέμου» (‘hybrid warfare’) [16], αλλά την συμβατικού τύπου, πολεμική αντιπαράθεση μεταξύ δύο κρατών [17] που χρησιμοποιούν βαρύ οπλισμό έχοντας κινητοποιήσει το μεγαλύτερο μέρος των ενόπλων δυνάμεων τους, δίδοντας έμφαση στις ευέλικτες προωθήσεις χερσαίων δυνάμεων, και προχωρώντας παράλληλα στην ενεργοποίηση των συμμαχιών τους. Συμμαχίες που για την Αρμενία γέρνουν προς την πλευρά της Ρωσίας.

Οι ένοπλες ζώνες ανά τον πλανήτη διευρύνονται, συναρθρώνοντας εσωτερικές διεργασίες με περιφερειακούς ανταγωνισμούς (στους πολέμους της νέας, μετα-νεωτερικής εποχής, εμπλέκονται μία σειρά από περιφερειακές δυνάμεις), επανεπινοώντας το ίδιο πολεμικό συμβάν (‘στρατιωτικοποίηση’), ως έμπρακτη επιβεβαίωση των τάσεων συγκρότησης και ενίσχυσης ενός διαφορετικού, μετα-ψυχροπολεμικού συσχετισμού δυνάμεων.

Ήδη, μία σειρά από χώρες-δυνάμεις και οργανισμούς (‘Ομάδα του Μίνσκ’), έχουν καλέσει τις δύο εμπόλεμες χώρες σε επίδειξη αυτο-συγκράτησης και σε άμεση αποκλιμάκωση της σύγκρουσης, ως βασική προϋπόθεση για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός. Και το ενδιαφέρον σχετικά με τις κινήσεις της ‘Ομάδας του Μινσκ’ που αποτελείται από τις Γαλλία, Ηνωμένες Πολιτείες και Ρωσική Ομοσπονδία, είναι το ό,τι οι δύο εξ αυτών, ήγουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσική Ομοσπονδία, έχουν προχωρήσει την τελευταία περίοδο σε μεσολαβήσεις για την επίτευξη συμφωνιών [18].

Στην περίπτωση των ΗΠΑ, διακρίνουμε τρία διαμεσολαβητικά εγχειρήματα όπου μάλιστα τα δύο πρώτα συνδέονται μεταξύ τους: Το πρώτο διαμεσολαβητικό εγχείρημα αφορά την υπογραφή της ιστορικής συμφωνίας μεταξύ Ισραήλ και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με το σημείο τομής να καθίσταται η αναγνώριση του Ισραήλ από την μοναρχία του κόλπου. Το δεύτερο παρόμοιο εγχείρημα αφορά την υπογραφή μίας ευρύτερης συμφωνίας που, πλέον των δύο χωρών συμπεριλαμβάνει και το Μπαχρέιν που επίσης αναγνώρισε το Ισραήλ επίσημα. Και το τρίτο εγχείρημα έχει να κάνει με την υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ Σερβίας και Κοσόβου για την βελτίωση των σχέσεων μεταξύ δύο χωρών.

Το επίδικο όμως, ως προς την σύγκρουση Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν είναι διαφορετικό, με την ‘Ομάδα του Μινσκ’ να πρέπει να παραγάγει άμεσα ένα διπλωματικό ‘αποτέλεσμα,’ μεταφρασμένο σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Στον Νότιο Καύκασο, οι στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ στρατιωτικών δυνάμεων των δύο χωρών εξελίσσονται, όπως και οι ίδιες αφηγήσεις σχετικά με το πως ‘νομιμοποιείται’ ένας πόλεμος. Παράλληλα με τις διπλωματικές πρωτοβουλίες της ‘Ομάδας του Μινσκ,’ μία σειρά γειτονικών χωρών (βλέπε και Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν), επιζητούν μία πρώτη παύση του πυρός, αποδίδοντας έμφαση στη φόρμουλα των απευθείας επαφών.



[1] Για την εξέλιξη της σύγκρουσης, βλέπε σχετικά, ‘Μαίνονται οι συγκρούσεις μεταξύ Αρμενίας- Αζερμπαϊτζάν,’ 28/09/2020, https://www.kathimerini.gr/world/561095197/mainontai-oi-sygkroyseis-metaxy-armenias-azermpaitzan/ «Οι συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν λόγω της αποσχισθείσας περιοχής του Ναγκόρνο-Καραμπάχ συνεχίζονταν σήμερα το πρωί, (σ.σ: Δευτέρα, 28 Σεπτεμβρίου) με τις δύο πλευρές να αναπτύσσουν βαρύ πυροβολικό, όπως ανακοίνωσαν.
Το υπουργείο Άμυνας της Αρμενίας έκανε λόγο για συγκρούσεις που σημειώνονταν όλη τη διάρκεια της νύχτας, ενώ το υπουργείο Άμυνας του Αζερμπαϊτζάν επεσήμανε ότι οι αρμένικες δυνάμεις βομβαρδίζουν την πόλη Τέρτερ».

[2] Βλέπε σχετικά, Δημητρολόπουλος Περικλής, ‘Φλέγεται πάλι ο Καύκασος,’ Εφημερίδα ‘Τα Νέα,’ 28/09/2020, σελ. 53.

[3] Ευρύτερα ομιλώντας, θα πούμε πως η συγκεκριμένη ένοπλη σύγκρουση, αποτελεί απότοκο της διάλυσης στα εξ ων συνετέθη της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ), καθώς και της διαδικασίας συγκρότησης εθνών-κρατών που ακολούθησε. Στο επίκεντρο αυτής της ίδιας διαδικασίας ‘εθνο-γένεσης’ που έλαβε χώρα, ως σημείο αναφοράς τέθηκε η έννοια του έθνους, της εθνικής ‘ανεξαρτησίας’ και της συγκρότηση κρατών πρώτη ύλη των οποίων θα είναι η αξιακή-πολιτισμική ‘εγγύτητα,’ πέραν του πρόσημου πλέον, του ‘Σοσιαλιστικού,’ του Σοβιετικού και της Σοβιετικότητας. Η ‘εθνο-γένεση’ υπήρξε επώδυνη, συνυφαίνοντας εν τοις πράγμασι κοινωνικούς, πολιτικούς, ιστορικούς και μνημονικούς όρους. Στην Ευρωπαϊκή ήπειρο λίγο πριν από το τέλος του 20ου αιώνα, εντοπίζουμε δύο παράλληλες διαδικασίες ‘εθνο-γένεσης’ που συνδέονται εμπρόθετα με την αποδόμηση πολυ-εθνοτικών κρατών Σοσιαλιστικού τύπου, ήτοι με την αποδόμηση της Σοβιετικής Ένωσης και της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας. Οι παράλληλες διαδικασίες τέμνονται στο βαθμό που συμβάλλουν στη μεταβολή του ευρωπαϊκού εδαφικού-συνοριακού ‘χάρτη,’ όσο και αποκλίνουν, διότι πρωταρχικά στα εδάφη της πάλαι ποτέ ενιαίας Γιουγκοσλαβίας εκδηλώθηκε μία χορεία αλληλο-τροφοδοτούμενων ένοπλων συγκρούσεων (επίδικο χρήσης εθνικιστικής βίας), διαμέσου των οποίων και με πολλές αντιφάσεις-αντινομίες, αρθρώθηκε η έννοια του Σέρβου, του Κροάτη, του Βόσνιου. Οι πόλεμοι στην πρώην Γιουγκοσλαβία ήταν αρκούντως μετα-Γιουγκοσλαβικοί, έχοντας ήδη αποποιηθεί την κληρονομιά της Γιουγκοσλαβικής ομοσπονδιακής ‘συν-ταύτισης.’ Αργότερα, εξελίχθηκαν και σε πολέμους ‘μνήμης.’ Στα εδάφη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης τώρα, η διαδικασία της πολιτικής-ειρηνικής μετάβασης-μετασχηματισμού συμβάδισε με την διεξαγωγή τοπικών συρράξεων, όπως αυτή του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας για την περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Το βάθος αυτής της σύρραξης σημαίνεται εντατικά και στα ανοιχτά μέτωπα που επέφερε η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

[4] Και για τη Σερβία, το Κόσσοβο, ακόμη και τώρα, μετά από την αναγνώριση του από πλειάδα κρατών, θεωρείται κομμάτι της Σερβικής επικράτειας, ‘δεμένο’ με την ‘μητέρα-πατρίδα’ ιστορικά, αξιακά, εθνικά και συμβολικά. Αν και αυτή η αίσθηση αναπαράγεται, εντός Σερβίας, η Σερβική εξωτερική πολιτική, τη μεσολαβήσει δυνάμεων όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και θεσμών όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει εκκινήσει μία διαδικασία ομαλοποίησης και βελτίωσης των σχέσεων της με το Κόσοβο. Μάλιστα, ως προς αυτό, πριν από λίγο καιρό υπογράφηκε στην Ουάσινγκτον μία συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών, πολιτικού-οικονομικού περιεχομένου, με στόχο να λειτουργήσει ως έναυσμα για την μετάβαση στο επόμενο στάδιο που είναι η σύναψη άμεσων και στενότερων διμερών σχέσεων και περαιτέρω, η αναγνώριση του Κοσόβου από την Σερβία.

[5] Βλέπε σχετικά, Vasquez John. A., ‘The steps to War: Toward a Scientific Explanation of Correlates,’ World Politics, 4, Τεύχος 1, 1987, σελ. 108-145. Για μία συνολική επόπτευση και κατόπτευση του συμβάντος του πολέμου, βλέπε σχετικά, Falk A. Richard & Kim S. Samuel, (επιμ.), ‘The war system: Αn Interdisciplinary Approach,’ Boulder, Colo: Westview Press, 1980, όπου και μία κατηγοριοποίηση της περί πολέμου μεγάλης βιβλιογραφίας σε εννέα επιμέρους κατηγορίες.

[6]Βλέπε σχετικά, Κουλουμπής Θεόδωρος, ‘Διεθνείς Σχέσεις. Εξουσία και Δικαιοσύνη, Μετάφραση: Σταματάκης Νικηφόρος, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 1995, σελ. 262.

[7] Βλέπε σχετικά, Κουλουμπής Θεόδωρος, ‘Διεθνείς Σχέσεις. Εξουσία και Δικαιοσύνη…ό.π., σελ. 262. Ο πόλεμος δεν προκύπτει μεταφυσικά.

[8] Με την ουσιαστική έναρξη της σύγκρουσης, αναπαρήχθη στην ελληνική δημόσια σφαίρα ο λόγος ‘I stand with Armenia,’ ως έκφραση υποστήριξης και συμπαράστασης στην Αρμενία, προβάλλοντας το Αζερμπαϊτζάν ως εκ προοιμίου ‘ένοχο’ για την έναρξη του πολέμου. Ο λόγος υπό την μορφή ‘tweet’ που επιδιώκει να καταστεί δια-δραστικό, αξιο-θεμελιώνεται σε δύο επίπεδα: Το πρώτο επίπεδο, έχει σχέση (παροντική-ιστορική σχεσιακότητα), με την στρατηγική σχέση Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, εκεί όπου η Τουρκία, αναπαρίσταται ως χώρα που για άλλη μία φορά ‘επιβουλεύεται’ το ‘δίκαιο’ άλλων χωρών και σε αυτή την περίπτωση της Αρμενίας, φανερώνοντας (στερεοτυπική προσέγγιση), την ‘μοχθηρή’ της φύση, όπως δεικνύουν και οι πράξεις της στο πεδίο των ελληνο-τουρκικών σχέσεων. Η ιστορική αντιπαλότητα Ελλάδας-Τουρκίας ‘μετακυλίεται’ στο πλαίσιο του πολέμου για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, στρέφοντας υποκείμενα ελληνικής καταγωγής προς την έκφραση συνειδητής υποστήριξης στην ‘παθούσα’ Αρμενία που ευρίσκεται στον αντίποδα της συμμαχίας Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν. Το δεύτερο επίπεδο, ενέχει ιστορικούς-μνημονικούς όρους, φέροντας εγγύτερα ή αλλιώς, φέροντας στο επίκεντρο την αποκαλούμενη ‘κοινή μοίρα’ των δύο λαών, των Ελλήνων και των Αρμενίων που ιστορικά έχουν αντιμετωπίσει διώξεις και βιώσει μαζικές σφαγές από τους ‘εχθρούς Τούρκους.’ Για την Αρμενία, το σημείο τομής θεωρείται η γενοκτονία των Αρμενίων στα 1914, από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Εάν δε, επιστρέφοντας στην αρχή της υποσημείωσης, προχωρήσουμε στην ενιαιοποίηση αυτών των λεκτικών-νοηματικών αφηγήσεων, τότε θα τονίσουμε πως η όλη πρόσληψη του γεγονότος άπτεται αυτού που ο Ekman ορίζει ως «συγκινησιογενές συμβάν». Για την έννοια του «συγκινησιογενούς συμβάντος», βλέπε σχετικά, Ekman P., ‘What we become emotional about,’ στο: Manstead A., Fridja N., (επιμ.), ‘Feelings and Emotiοns: The Amsterdam Symposium,’ Cambridge, Cambridge University Press, σελ. 119-135. Και, για μία σφαιρική ανάλυση του «συγκινησιογενούς συμβάντος» του Ekman, βλέπε σχετικά, Ντάβου Μπετίνα, Δεμερτζής Νίκος & Θάνος Βασίλης, ‘Συναισθήματα, κίνητρα και πολιτική συμπεριφορά στην Ελλάδα της κρίσης,’ στο: Γεωργαράκης Ν.Γ- Δεμερτζής Ν., (επιμ.), ‘Το Πολιτικό πορτραίτο της Ελλάδας. Κρίση και η αποδόμηση του πολιτικού,’ Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών/Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα, 2015, σελ. 33. Για την γενοκτονία των Αρμενίων ως ιστορικό και μείζον βίαιο συμβάν της εξέλιξης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, βλέπε σχετικά, Λεμονίδου Έλλη, ‘Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918). Ιστορία μιας οικουμενικής καταστροφής,’ Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα, 2020, σελ. 75 & 82.

[9] Ήδη από πλευράς Τουρκίας, έχουν υπάρξει αναφορές στην δυνατότητα παρέμβασης της Τουρκίας στο πεδίο των μαχών, με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, να κάνει για τους «Αζέρους αδελφούς του», σημασιοδοτώντας εναργώς τον όρο-ομπρέλα της ‘Τουρκικότητας’ που συμπεριλαμβάνει και τους Αζέρους. Θα σημειώσουμε πως, αφενός μεν για την Τουρκία που έχει ήδη ‘στρατιωτικοποιήσει’ την ασκούμενη εξωτερική της πολιτική (επιθετική γεω-πολιτική), η κρίση για το Ναγκόρνο Καραμπάχ που λαμβάνει τα επι-γενόμενα μοτίβα πολέμου (ποια δύναται να είναι η διάρκεια του;), συνιστά ευκαιρία μίας επαναβεβαίωσης του ό,τι πράττει και λειτουργεί ως περιφερειακή δύναμη, αποκτώντας συστημικό και έντονο χερσαίο αποτύπωμα στον μετα-σοβιετικό Καύκασο, περιοχή που αποτελεί για την ίδια τμήμα του ‘ζωτικού της χώρου,’ και, αφετέρου δε, το εμπόλεμο Αζερμπαϊτζάν, τείνει προς τον άξονα αξιοποίησης του περιφερειακού ρόλου και της ισχύος που έχει αποκτήσει η Τουρκία στην ευρύτερη περιοχή, ακόμη και για την ενδεχόμενη επίτευξη εκεχειρίας. Με βασικό στόχο, και την προώθηση των δυνάμεων του, και την υπενθύμιση ό,τι το Ναγκόρνο-Καραμπάχ ανήκει στην ίδια. Για την Τουρκία, η δίοδος προς τον Καύκασο και προς τις χώρες της Κεντρικής Ασίας (η εσάνς της ‘κοινής ρίζας’ και των κοινών ‘πιστεύω,’ δεν παραβλέπεται), συνιστά τον έναν από του δύο πυλώνες της γεω-πολιτικής της που θέτει στην πρώτη γραμμή το χερσαίο έδαφος. Ο πρώτος πυλώνας, είναι η Συρία-Μέση Ανατολή. Βλέπε σχετικά για την φρασεολογία Ερντογάν και άλλων Τούρκων αξιωματούχων, Δημητρολόπουλος Περικλής, ‘Φλέγεται πάλι ο Καύκασος…ό.π., σελ. 53.

[10] Η Αρμενική κυβέρνηση προχώρησε στην κήρυξη ‘στρατιωτικού νόμου’ εντός της επικράτειας της χώρας. Με άλλα λόγια, προχώρησε στην κήρυξη κατάστασης ‘εκτάκτου ανάγκης’ διευρύνοντας τις δικαιοδοσίες της και εμβαπτίζοντας τες πάνω στην ‘κρίσιμη καμπή’ που διέρχεται η χώρα, υποστασιοποιώντας το περίγραμμα του πολέμου: ‘Όλα δικαιολογούνται.’ Η κατάσταση ‘εκτάκτου ανάγκης,’ επαναπροσδιορίζει σημειακά τους όρους άσκησης πολιτικής, ερειδόμενη στον τυπικό ‘Νόμο’ και στο συμβολικό και μη, καθήκον της άμυνας που εδώ ενσκήπτει ως συμβολικός ‘Νόμος’ που ‘προστάζει.’ Για την κατάσταση ‘εξαίρεσης’ όπως εφαρμόσθηκε κατά την διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), βλέπε σχετικά, Agamben Giorgio, ‘Κατάσταση εξαίρεσης. Όταν η «έκτακτη ανάγκη» μετατρέπει την εξαίρεση σε κανόνα,’ Μετάφραση: Οικονομίδου Μαρία, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2013, σελ. 29-30. ‘Στρατιωτικό νόμο’ κήρυξε αντίστοιχα και το Αζερμπαϊτζάν.

[11] Βλέπε σχετικά, Jervis Robert, ‘Hypotheses on Misperception,’ στο: Falk A. Richard & Kim S. Samuel, (επιμ.), ‘The war system: Αn Interdisciplinary Approach…ό.π., σελ. 465-490.

[12] Βλέπε σχετικά, Jervis Robert, ‘Hypotheses on Misperception,’ στο: Falk A. Richard & Kim S. Samuel, (επιμ.), ‘The war system: Αn Interdisciplinary Approach…ό.π., σελ. 465-490. Η ένοπλη σύρραξη στον Καύκασο δύναται να ιδωθεί και από την σκοπιά του λεγόμενου «πατριωτικού μοραλισμού». Σε αυτή την περίπτωση, ο ένας εκ των δύο μερών ή και τα δύο, στρέφονται προς το έδαφος της εγκόλπωσης του ‘δικαίου’: Το ‘δίκαιο ανήκει σε εμάς και δεν μας κλείνει απλώς το μάτι.’ Για την έννοια του «πατριωτικού μοραλισμού», βλέπε σχετικά, Forde Steven, ‘Classical realism,’ στο: Nardin Terry & Mapel R. David, (επιμ.), ‘Traditions of International Ethics,’ Cambridge, Cambridge University Press, 1992. Και, Ηρακλείδης Αλέξης, ‘Άσπονδοι γείτονες. Ελλάδα-Τουρκία: Η διένεξη του Αιγαίου,’ Εκδόσεις Σιδέρης Ι., Αθήνα, 2007, σελ. 402.

[13] Βλέπε σχετικά, Ηρακλείδης Αλέξης, ‘Κυπριακό πρόβλημα 1947-2004. Από την Ένωση στη Διχοτόμηση;’ Εκδόσεις Σιδέρης Ι., Αθήνα, 2006, σελ. 34. Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, εντάσσεται στην κατηγορία του «αποσχιστικού ενωτικού» κινήματος από τον συγγραφέα, ο οποίος και έχει κατά νου την επιθυμία απόσχισης του Ναγκόρνο-Καραμπάχ και της ενσωμάτωσης του στον Αρμενικό εθνικό κορμό. Όμως, πλέον θεωρούμε πως το μείζον διακύβευμα για τη Δημοκρατία του Αρτσάχ καθίσταται η αναγνώριση της ανεξαρτησίας του και η συνακόλουθη αναβάθμιση του σε κρατική οντότητα. Βλέπε και, Heraclides Alexis, ‘Conflict resolution, Ethnonationalism and the Middle East Impasse,’ Journal of Peach Research, 26, 2, 1989, σελ. 197-212.

[14] Βλέπε σχετικά, Ηρακλείδης Αλέξης, ‘Κυπριακό πρόβλημα 1947-2004. Από την Ένωση στη Διχοτόμηση…ό.π., σελ. 34. Αντίθετα, η Ισραηλινο-Παλαιστινιακή σύγκρουση διαθέτει ένα πραγματολογικό υπόβαθρο που καθιστά την ένοπλη αντιπαράθεση ‘ξαφνική,’ καθημερινή, αντιπαράθεση που εναλλάσσει τις συμβατικές κινήσεις κινητοποίησης τμημάτων των Ενόπλων Δυνάμεων του Ισραήλ, με στόχο την επιτέλεση αστικής ‘μάχης,’ με τακτικές αντάρτικου που υιοθετούνται από πλευράς Παλαιστινίων και Παλαιστινιακών οργανώσεων.

[15] Λέγοντας κάτι τέτοιο, εννοούμε πως, ακόμη και άτυπα, η σύγκρουση για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ αποκτά όψεις ‘κανονικότητας,’ αντλώντας από το ίδιο το βαθύ υπόστρωμα της σύγκρουσης, εκεί όπου τελευταία, γονιμοποιεί το εθνικό φαντασιακό της ‘πάλης’ που είναι τελικά, ‘πάλη’ για την ‘πατρίδα,’ για τον ‘αδελφό,’ (Αρμενία) και για τα ‘εδάφη μας’ (Αζερμπαϊτζάν).

[16] Για μία εισαγωγή στην έννοια του «υβριδικού πολέμου», βλέπε σχετικά, Καούλλας Λάμπρος, ‘Υβριδικός πόλεμος, οπλοποιημένα αφηγήματα και γνωστική ασφάλεια: Προκλήσεις για τις αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές,’ στο: Ευριπίδης Αντωνιάδης, (επιμ.), ‘Ιστορία, Κοινωνία, Πολιτική & Μέσα Επικοινωνίας. Ενημέρωση και Δημοκρατία,’ Πρακτικά Β’ Επιστημονικού Συμποσίου Πισσουρίου (Κυπριακή Δημοκρατία), Εκδόσεις Επιφανίου Κ., Λευκωσία, 2020, σελ. 251-253.

[17] Σε αυτού του τύπου την νεωτερική, κλασική πολεμική αντιπαράθεση, έτειναν η Συρία με την Τουρκία, κατά την διάρκεια της στρατιωτικής εισβολής της δεύτερης στη Συρία. Όμως, αυτή η σύγκρουση υπήρξε ‘ελαφρά, δίχως να μετεξελιχθεί σε ανοιχτή και παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση.

[18] Μεσολαβητικό ρόλο την τελευταία περίοδο έχει αναλάβει και η Γερμανία, εκκινώντας από την εμπλοκή της στα τεκταινόμενα της Ουκρανίας, το 2014, επιδιώκοντας να καταστεί και να λειτουργήσει ως ‘διαμεσολαβητική δύναμη.’ Στη σύγκρουση της Αρμενίας με το Αζερμπαϊτζάν, έχει παρέμβει διπλωματικά και η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω των θεσμικών της οργάνων. Στο ίδιο πλαίσιο, κινείται και ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ).

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

ΔΕΙΤΕ ΤΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΕ BLOGVIEW

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μενού