Και πάλι για το Ναγκόρνο Καραμπάχ

Το Σάββατο 17 Οκτωβρίου, οι δύο χώρες που εμπλέκονται άμεσα και ενεργά στην σύγκρουση για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ήτοι η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, συμφώνησαν στην επιβολή κατάπαυσης του πυρός για ανθρωπιστικούς λόγους, συνεπεία και των σχετικών μεσολαβητικών ενεργειών της περιώνυμης 'Ομάδας του Μινσκ'

Ναγκόρνο Καραμπάχ

Το Σάββατο 17 Οκτωβρίου, οι δύο χώρες που εμπλέκονται άμεσα και ενεργά στην σύγκρουση για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ήτοι η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, συμφώνησαν στην επιβολή κατάπαυσης του πυρός για ανθρωπιστικούς λόγους, συνεπεία και των σχετικών μεσολαβητικών ενεργειών της περιώνυμης ‘Ομάδας του Μινσκ’ (Γαλλία, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, Ρωσική Ομοσπονδία) [1].

Ως προς αυτό, η Ρωσική Ομοσπονδία ανέλαβε έναν πιο ενεργό μεσολαβητικό ρόλο, αξιοποιώντας, αφενός μεν το επίπεδο των διπλωματικών-πολιτικών σχέσεων που έχει αποκτήσει με την Αρμενία [2], και, αφετέρου δε, την παρουσία της εντός του ευρύτερου μπλοκ Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν που περιλαμβάνει και την ίδια (τριγωνικό σχήμα).

Ουσιωδώς, η Ρωσία, ως δύναμη που και διαδραματίζει ρόλο στα τεκταινόμενα της περιοχής του Καυκάσου, ανέλαβε την μεσολαβητική-διπλωματική πρωτοβουλία να φέρει τις δύο πλευρές εγγύτερα, ιδίως από την στιγμή όπου η προβαλλόμενη ως ‘επιτυχής’ επίτευξη εκεχειρίας του Σαββατοκύριακου 10-11 Οκτωβρίου εν τοις πράγμασι καταλύθηκε στην πράξη, με τις δύο πλευρές (δύναται να συμπεριλάβουμε και την κυβέρνηση του Ναγκόρνο Καραμπάχ) [3] να συνεχίζουν τις εχθροπραξίες [4], νοηματοδοτώντας το προσίδιο πολεμικό ‘πράττειν’ ως «προϊόν ενός πολιτικού συστήματος αποκεντρωμένης ισχύος που στηρίζεται στην ύπαρξη και την αναγνώριση της κυριαρχίας των πολιτικών ομάδων» [5], για να παραπέμψουμε στον Θεόδωρο Κουλουμπή.

Αυτή η θεωρητική προσέγγιση δύναται να σημάνει πως η ένοπλη σύγκρουση [6] για το Ναγκόρνο Καραμπάχ [7], προσιδιάζει προς τον εμπρόθετο άξονα ‘αναγνώρισης’ μίας ιδιαίτερης συνθήκης: Σε αυτό το πλαίσιο, ισχυριζόμαστε πως ο πόλεμος ως ‘τεχνολογία’ ισχύος αξιο-θεμελιώνεται πάνω στις συλλογικές-εθνικές και ιστορικές αφηγήσεις των δύο χωρών του Νοτίου Καύκασου, προσδίδοντας του βάθος και τροφοδοτώντας τις περιοδικές εκδηλώσεις του μετά την συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που υπογράφηκε στα 1994 [8], εκεί όπου αυτές οι περιοδικές εκδηλώσεις διαφέρουν ως προ την ένταση και τα χαρακτηριστικά [9].

Η ένοπλη σύρραξη που εκκίνησε τον περασμένο Σεπτέμβριο, και πιο συγκεκριμένα προς τα τέλη του μηνός, πλησιάζει προς την κατηγορία της συνεχιζόμενης και αλληλο και ανα-τροφοδοτούμενης σύρραξης, συμβατικής ως προς την εμπλοκή των ενόπλων δυνάμεων των δύο χωρών (Αζερμπαϊτζάν και Αρμενία), εκτατικός, στο βαθμό που οι στρατιωτικές δυνάμεις του Ναγκόρνο-Καραμπάχ υπερβαίνουν τακτικές ‘ανταρτοπολέμου’ και άμυνας-αμυντικής οργάνωσης, επιχειρώντας επιθετικές ενέργειες.

Παράλληλα, και ενώ οι μάχες εξελίσσονταν, δεν εξέλιπε, δραστικά θα προσθέταμε, η διάσταση του αποκαλούμενου ‘υβριδικού πολέμου’ (hybrid warfare’), που εν προκειμένω λαμβάνει την μορφή της «ασύμμετρης πρόκλησης» [10], κατά την διαπίστωση του Λάμπρου Καούλλα.

Και ως «ασύμμετρη πρόκληση» [11] στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ ορίζεται η παρουσία Σύριων μισθοφόρων [12] στο πεδίο των μαχών, κάτι που καθίσταται ‘φορτισμένο’ δείγμα και στρατηγική ‘υβριδικού πολέμου’ [13] που δύναται να προβάλλει την παρέμβαση της Τουρκίας στις επί του πεδίου, εξελίξεις.

Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, από την μία πλευρά η Τουρκία, προβαίνει στη στρατηγικού τύπου ‘στρατιωτικοποίηση’ της ασκούμενης εξωτερικής πολιτικής της, κίνηση ευδιάκριτη την τελευταία δεκαετία, η οποία και σημαίνεται διαφορικά θέτοντας ως σημείο αναφοράς τον άμεσο και ‘στενό’ περίγυρο της που συμπεριλαμβάνει την Συρία (τρεις στρατιωτικές επεμβάσεις με τελευταία αυτή του 2019), αλλά και το Ιράκ, στο εγκάρσιο σημείο όπου η ‘στρατιωτικοποίηση’ λειτουργεί ως ‘στρατιωτικοποίηση’ μάχης.

Έτσι, έχουμε να κάνουμε με συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων, εισβολή στο έδαφος τρίτης χώρας, διαμοιρασμός δυνάμεων και εμπλοκή σε μάχες, με επίδικο την διαμόρφωση ‘ζωνών ασφαλείας’ και την de facto παρουσία της Τουρκίας στο έδαφος τρίτης χώρας. Εντός αυτής της αναλυτικής προσέγγισης, θα προσθέσουμε και άλλη μία παράμετρο που άπτεται του υποδείγματος ‘υβριδοποίησης’ της Τουρκικής γεω-πολιτικής. Υπό αυτό το πρίσμα, η Τούρκικη γεω-πολιτική, τείνει προς την συγκρότηση ‘υβριδικών’ [14] πλαισίων, τα οποία και δύνανται να αποτελέσουν εμπράγματη άσκηση, εντασσόμενα στο όλο πλέγμα της Τουρκικής περιφερειακής γεω-πολιτικής που προβάλλεται έκκεντρα, έχοντας ως επίκεντρο τον ευρύτερο περίγυρο της Τουρκίας, ήτοι την Λιβύη και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Τα ‘υβριδικά πλαίσια’ συνδέονται με την αποστολή στα πεδία των μαχών Σύριων ένοπλων μισθοφόρων (ακόμη και με την χρήση ‘drones’ [15]), κάτι που φέρει εγγύτερα τον ‘στενό’ και τον ευρύτερο περίγυρο ως ζώνης Τουρκικής παρέμβασης και παρουσίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Τουρκική παρουσία στη Συρία, το βάθος που έχει αποκτηθεί και οι συμμαχίες που έχουν δημιουργηθεί, στρατιωτικά και πολιτικά, λειτουργούν ως ‘μήτρα’ που αξιοποιείται για την κατοχύρωση της Τουρκίας ως περιφερειακής δύναμης που εμπράκτως εφαρμόζει τακτικές συμβατικού και ‘υβριδικού’ [16] πολέμου, ανα-διατάσσοντας τον συσχετισμό δυνάμεων στην περιοχή. Με διάφορους τρόπους.

Επιστρέφοντας στα του Ναγκόρνο Καραμπάχ, θα επισημάνουμε πως η τωρινή Ρωσική διπλωματική πρωτοβουλία που πέτυχε μία εκεχειρία (με ποια χρονική διάρκεια; ), μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, κινείται πάνω στον άξονα της ‘ειρηνοποίησης.’ Εδώ αντλούμε από την τυπολογία των δράσεων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), στην οποία και προέβη ο πρώην Γενικός Γραμματέας του Μπούτρος Γάλι, επιλέγοντας τον τύπο της «ειρηνοποίησης» που «συνεπάγεται δράση που οδηγεί εχθρικές δυνάμεις σε συμφωνία, ιδίως με ειρηνικό τρόπο» [17], όπως σπεύδει να υπερθεματίσει ο Θεόδωρος Κουλουμπής [18].

Και η πρωτοβουλία ή αλλιώς το εγχείρημα της ‘ειρηνοποίησης,’ ερείδεται πάνω στην έγκληση και σε ένα δεύτερο επίπεδο, συμπερίληψη ανθρωπιστικών λόγων,’ δίχως όμως να διαθέτει ένα σαφές δεσμευτικό πλαίσιο που δύναται να οδηγήσει τα δύο μέρη στην επίτευξη μίας περισσότερο βιώσιμης εκεχειρίας.

Ως εκ τούτου, και λαμβάνοντας υπόψιν και ό,τι προηγήθηκε με την πρώτη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, θα σημειωθεί πως η τωρινή συμφωνία, αν και σημαντική διότι προσφέρει χρόνο και την δυνατότητα για την αναπαραγωγή τελετουργικών πρακτικών πένθους [19], ισορροπεί οριακά μεταξύ συνέχισης των συγκρούσεων (ήδη εχθροπραξίες συνεχίστηκαν) και ειρήνευσης, όντας ‘ανίσχυρη’ και εύθραυστη, συνεπεία ακριβής της απουσίας εκείνων των βασικών προϋποθέσεων επίτευξης μίας βιώσιμης και μεσομακροπρόθεσμης ειρηνικής-πολιτικής επίλυσης.

Οι επι-γενόμενοι όροι και η ‘ποιότητα’ της ένοπλης αντιπαράθεσης του Καυκάσου είναι ιστορικοί, εθνικο-εδαφικοί [20], καθότι ενίοτε διευρύνουν δραστικά το χάσμα, δομώντας μία τοπική και Καυκασιανή κατάσταση που ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Με άλλα λόγια, το βάθος της σύγκρουσης παραμένει έντονο και μεγάλο, εγγράφοντας εσωτερικά και αρκετούς νεκρούς στρατιώτες εκατέρωθεν. Ένα ενδεχόμενο δύναται να είναι, όσον αφορά στην δυνατότητα πολιτικής επίλυσης της σύγκρουσης, η σύγκληση περιφερειακής (αν και η σύρραξη δεν προσιδιάζει σε ό,τι αποκαλείται περιφερειακού τύπου, σύρραξη), και πολυμερούς διάσκεψης υπό την αιγίδα του Οργανισμού για την Ασφάλεια στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) και περαιτέρω, του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Διάσκεψη που θα περιστρέφεται γύρω από τον άξονα διαμόρφωσης προϋποθέσεων επίλυσης, μέσω της κατάθεσης ενός ‘οδικού χάρτη’ με προοπτική και με στάδια, και της εις βάθος εξέτασης των παραμέτρων της βαθιάς αυτής σύγκρουσης στον Νότιο Καύκασο. Σύγκρουσης που παραγάγει ένα αμοιβαίο και μεγεθυμένο «χάσμα δυσπιστίας», για να παραπέμψουμε στον Παναγιώτη Ιωακειμίδη.



[1] Βλέπε σχετικά με την επίτευξη της εκεχειρίας στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, ‘Εύθραυστη η εκεχειρία στο Ναγκόρνο Καραμπάχ,’ Εφημερίδα ‘Naftemporiki.gr,’ 18/10/2020, https://www.naftemporiki.gr/story/1647705/euthrausti-i-ekexeiria-sto-nagkorno-karampax Ορθώς από τον ανώνυμο συντάκτη του άρθρου χρησιμοποιείται ο όρος «εύθραυστη» για την περιγραφή της εκεχειρίας στο Νότιο Καύκασο, με την συγκεκριμένη εκεχειρία, ανοιχτή και εύθραυστη, να προσδιορίζει διαλεκτικά ό,τι έχει συμβεί μέχρι τώρα, από την περίοδο όπου και ξεκίνησαν οι μάχες. «Εκατέρωθεν κατηγορίες περί παραβίασης της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, η οποία τέθηκε σε ισχύ τα μεσάνυχτα του Σαββάτου, αντάλλαξαν Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν, οι οποίες ερίζουν για την κυριότητα του Ναγκόρνο Καραμπάχ.

Η περιοχή, η οποία βρίσκεται νότια του Καύκασου, έχει καταστεί από τις 27 Σεπτεμβρίου θέατρο πολεμικής σύρραξης μεταξύ Αρμένιων αυτονομιστών και Αζερικών στρατιωτικών δυνάμεων. Το βράδυ του Σαββάτου, αποφασίστηκε να τηρηθεί εκεχειρία για “ανθρωπιστικούς λόγους”, ώστε να πραγματοποιηθεί ανταλλαγή αιχμαλώτων και νεκρών, καθώς και να παρασχεθεί βοήθεια στους αμάχους».

[2] Στην ελληνική δημόσια σφαίρα, το ζήτημα της ένοπλης αντιπαράθεσης της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν, προσεγγίζεται συναισθηματικά και περαιτέρω, συγκινησιακά. Πέραν της ιστορικής-μνημονικής διάστασης που αναπαριστά τους Αρμένιους και τους Έλληνες (‘οι δύο λαοί μας’), ως ‘θύματα’ των Τούρκων (θυματοποιητική προσέγγιση), εκεί όπου δημιουργείται ένα υπόστρωμα ‘συν-ταύτισης’ και ‘εγγύτητας’ μεταξύ Ελλήνων και Αρμενίων, φέροντας δίπλα στον ‘κατατρεγμένο’ Αρμένιο τον Έλληνα ‘αδελφό,’ ενυπάρχει και μία οιονεί συγχρονική διάσταση που έχει να κάνει με την παρέμβαση της Τουρκίας στο πλευρό του Αζερμπαϊτζάν και την αντανακλαστική αντίδραση που αυτή προκαλεί, τοποθετώντας την Ελλάδα και τον ‘Έλληνα’ σε θέση ‘μη-ουδέτερου,’ ήγουν δίπλα στον πλέον ‘μαχόμενο’ για τα ‘δίκαια’ της πατρίδας του, Αρμένιο. Μία εν γένει απλοϊκή και μονοσήμαντη ‘αντι-Τουρκική’ αντίληψη παράγεται στον εγχώριο δημόσιο λόγο, αναπαριστώντας την Τουρκία, όχι μόνο παλαιότερα αλλά και τώρα, ως την σύγχρονη ‘πηγή του κακού’ που δεν σταματά να ‘φωνασκεί,’ να ‘κραυγάζει’ και να ‘επιβουλεύεται’ τα ‘δίκαια’ χωρών όπως η Αρμενία, αλλά και η Ελλάδα.

[3] Πιάνουμε το νήμα από την υποσημείωση νούμερο ‘2’ για να αναδείξουμε ένα χαρακτηριστικό δείγμα της εν Ελλάδι στάσης απέναντι στη σύγκρουση για το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Στρεφόμαστε στην εφημερίδα ‘Δρόμος της Αριστεράς’ που εκφράζει ένα ρεύμα ‘εθνικής’ Αριστεράς, και στο πεδίο των ελληνο-τουρκικών σχέσεων και διαφορών και στην διαδικτυακή  εκδήλωση που διοργανώνει την Κυριακή 18 Οκτωβρίου, με ομιλητές τον Ερρίκο Φινάλη και τον Αρμένιο Σαρκίς Αγαμπατιάν. Η εκδήλωση φέρει τον εύγλωττο τίτλο ‘ «Να μην αφήσουμε την Αρμενία μόνη της!». Ο τίτλος λαμβάνει τις εκφάνσεις της έκφρασης υποστήριξης στην Αρμενία που δεν ‘πρέπει να μείνει μόνη της,’ περιβάλλει το και τα πεδία της σύγκρουσης με ένα ηθικό περίβλημα που καθιστά την Αρμενία τόσο ‘μόνη’ όσο και πανταχόθεν βαλλόμενη και ‘διωκόμενη,’ σχηματοποιεί το περίγραμμα μίας εκφρασμένης αλληλεγγύης που μετεξελίσσεται προς το έδαφος κατασκευής μίας ‘αμοιβαιότητας-αδελφότητας,’ παραβλέποντας και τις διπλωματικές πρωτοβουλίες που έχουν ληφθεί έως τώρα για την επίτευξη εκεχειρίας, αλλά και τις ισορροπίες καθώς και το ό,τι συμβαίνει στα πεδία των μαχών, αναπαριστώντας έναν αξιακό κανόνα του τύπου ο ‘πόλεμος είναι υπόθεση άλλων,’ όχι της Αρμενίας που για άλλη μία φορά, καθίσταται ‘θύμα μηχανορραφιών.’ Η Αριστερή αντίληψη είναι η αντίληψη περί ενός ‘μικρού έθνους’ που ‘διώκεται.’ Βλέπε σχετικά, Διαδικτυακή Εκδήλωση της εφημερίδας ‘Δρόμος της Αριστεράς, ‘ «Να μην αφήσουμε την Αρμενία μόνη της!», 18/10/2020, https://edromos.gr/kyriaki-18-10-na-min-afisoume-tin-armenia-moni-tis/  Ευρύτερα ομιλώντας, την υποστήριξη της προς την Αρμενική πλευρά, εξέφρασε και η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του υπουργού επί των Εξωτερικών Νίκου Δένδια που επισκέφθηκε για επίσημη επίσκεψη την πρωτεύουσα της Αρμενίας, Γερεβάν, θεσπίζοντας μία αντιθετική γραμμή προς την Τουρκία.

[4] Όσον αφορά στην εκεχειρία που υπογράφηκε τη μεσολαβήσει της Ρωσικής κυβέρνησης, θα αναφέρουμε πως αυτή κατέστη εφικτή λόγω «εκκλήσεων για ανθρωπιστικούς περιορισμούς», για να παραφράσουμε ελαφρά τον Θεόδωρο Κουλουμπή. Βλέπε σχετικά, Κουλουμπής Θεόδωρος, ‘Διεθνείς Σχέσεις. Εξουσία και Δικαιοσύνη,’ Μετάφραση: Σταματάκης Νικηφόρος, Εκδόσεις Παπαζήσης, Αθήνα, 1995, σελ. 314.

[5] Βλέπε σχετικά, Κουλουμπής Θεόδωρος, ‘Διεθνείς Σχέσεις. Εξουσία και Δικαιοσύνη…ό.π., σελ. 323. Για μία θεωρητική πρόσληψη του πολέμου με στοιχεία διαλεκτικής, εκεί όπου το Διεθνές δίκαιο συνιστά τον «σιαμαίο αδελφό και εχθρό του», βλέπε σχετικά, Hoffman, ‘International system and International Law,’ στο: Falk Richard., & Mendlovitz Saul., (επιμ.), ‘Τhe strategy of world order,’ Τόμος ΙΙ, Ιnternational Law, New York, World Law Fund, 1966.

[6] Ο Αμερικανός δικαστικός Phillip Jessup, κομίζει στην επιστημονική συζήτηση περί πολέμου και ειρήνης (ας θυμηθούμε τον Ρώσο συγγραφέα Λέων Τολστόι), την έννοια της «ενδιαμεσότητας», η οποία και περιγράφει διεθνο-πολιτικά, αλλά και νομικά, την ρευστή περιοχή μεταξύ πολέμου και ειρήνης, περιοχή ή αλλιώς, ‘τόπο’ που περιλαμβάνει ένοπλες εξεγέρσεις, τον ‘Ψυχρό Πόλεμο,’ τις επαναστάσεις και τα διάφορα στρατιωτικά πραξικοπήματα που ανάγονται στο ύψος της ανοιχτότητας τους και με τους όρους του Jessup, της «ενδιαμεσότητας». Δίχως να αποτελούν πόλεμο με την κλασική έννοια του όρου, αλλά και δίχως να καταπίπτουν σε μία κατάσταση ειρήνης, συνθέτουν μία συνθήκη εν πολλοίς ‘άγνωστη,’ η εναρμόνιση της οποίας με το Διεθνές Δίκαιο και τις πρόνοιες του, δύναται να αποτελέσει απαραίτητη προϋπόθεση αναγνώρισης τους ως συστατικές μορφές ένοπλης, ήτοι «ενδιάμεσης» διαπάλης που αναπτύσσεται κατά τον 20ο αιώνα. Βλέπε σχετικά, Jessup Phillip, ‘Should International Law Recognize an International Status between Peace and War?,’ American Journal of International Law, 48, 1954.

[7] Η Αρμενο-Αζερική σύγκρουση για το Ναγκόρνο Καραμπάχ που διασπείρει ‘ίχνη,’ είναι τόσο μετα-Σοβιετική, όσο και μετα-νεωτερική, ευρισκόμενη ή αλλιώς, επι-τελούμενη στο μεταίχμιο μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, παράγοντας συστημική αστάθεια.

[8] Στην τυπολογία συγκρούσεων που προτείνει ο καθηγητής Ανάλυσης Συγκρούσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αλέξης Ηρακλείδης, το Ναγκόρνο Καραμπάχ και η συνακόλουθη σύρραξη Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, εντάσσεται στην κατηγορία της «παγωμένης σύγκρουσης», εκεί όπου επίσης ανήκουν, κατά τον ίδιο, η Νότια Οσσετία (πόλεμος Γεωργίας και Ρωσίας την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα), η Απχαζία, η Υπερδνειστερία, το Σομάλιλαντ. Αντίστοιχα, η σύγκρουση Ινδίας και Πακιστάν για την διαφιλονικούμενη περιοχή του Κασμίρ (βλέπε Ναγκόρνο Καραμπάχ), για τον Αλέξη Ηρακλείδη παρουσιάζει «κάποια κοινά στοιχεία με την Κύπρο». Και ποια είναι αυτά; Ας τα δούμε αναλυτικά: «Οι μητέρες πατρίδες», η αίσθηση της «διακρατικής σύγκρουσης», η «παλιά εκεχειρία (από τον Ιούλιο του 1949) και η διαχωριστική γραμμή του ΟΗΕ», και η ύπαρξη «ειρηνευτικών δυνάμεων από τότε». Η διαφορά τους έγκειται στο ό,τι η σύγκρουση στο Κασμίρ «μέχρι πριν τα μέσα της δεκαετίας του 1980 ήταν ινδοπακιστανική διαφορά και λιγότερο αποσχιστική σύγκρουση στο ινδικό κράτος Τζάμου και Κασμίρ. Τώρα, σχετικά με το Ναγκόρνο Καραμπάχ, θα υπογραμμίσουμε την παράμετρο της και των δράσεων που αναπτύσσουν οι αυτονομιστές του Ναγκόρνο Καραμπάχ, κάτι που μας ωθεί στο να πούμε πως η όλη σύγκρουση, από την μεριά τους, ενέχει τις συν-δηλώσεις της μετάβασης. Σε αυτή την περίπτωση, δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με μία «αποσχιστική σύγκρουση» που συγκεκριμενοποιείται μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Ναγκόρνο Καραμπάχ, αλλά και για μία σύγκρουση αναγνώρισης και ‘θεμελίωσης’ του Ναγκόρνο Καραμπάχ με τον πλειοψηφικό Αρμενικό πληθυσμό, ως κρατική οντότητα. Αυτή η πτυχή ενσωματώνεται δραστικά και εκτατικά στη σύγκρουση του Νότιου Καυκάσου, ανάγοντας το Ναγκόρνο Καραμπάχ σε θέση ‘διεκδικητή.’ Το πρόσημο της ‘αυτονομίας’ και περαιτέρω της ανεξαρτησίας εισάγεται την τελευταία δεκαετία στην ευρωπαϊκή ήπειρο (Καταλωνία, Σκωτία), υιοθετώντας, ως πλαίσιο κοινωνικής έκφρασης, την δημοψηφισματική διαδικασία, εν αντιθέσεις με ό,τι επισυμβαίνει στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, στο σημείο όπου αναδύονται και τα συμφραζόμενα της ‘σύγκρουσης’ εθνικισμών. Βλέπε σχετικά, Ηρακλείδης Αλέξης, ‘Κυπριακό πρόβλημα 1947-2004. Από την Ένωση στη Διχοτόμηση;’ Εκδόσεις Σιδέρης Ι., Αθήνα, 2006, σελ. 34-35.

[9] Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα τα οποία και παρατίθενται με επιφύλαξη, το υπουργείο Άμυνας του Ναγκόρνο Καραμπάχ ανακοίνωσε πως συνολικά 555 στρατιώτες έχουν χάσει την ζωή τους συνεπεία των πολυήμερων συγκρούσεων που αποκτούν και έναν χωρικό-αστικό χαρακτήρα. «Το υπουργείο Άμυνας του Ναγκόρνο-Καραμπάχ ανακοίνωσε σήμερα ότι ακόμη 23 ακόμη στρατιώτες των δυνάμεών του σκοτώθηκαν στις μάχες με το Αζερμπαϊτζάν, ανεβάζοντας τον συνολικό απολογισμό των νεκρών στρατιωτικών σε 555 αφότου ξέσπασαν οι μάχες στις 27 Σεπτεμβρίου». Βλέπε σχετικά, ‘Αρμενία: Στους 555 συνολικά οι νεκροί στρατιωτικοί στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ,’ Ενημερωτική-Ειδησεογραφική ιστοσελίδα ‘Skai.gr,’ 14/10/2020, https://www.skai.gr/news/world/armenia-stous-555-synolika-oi-nekroi-stratiotikoi-sto-nagkorno-karampax

Από την πλευρά τους, οι Αζερικές αρχές, (και εδώ διατηρείται η επιφύλαξη), έκαναν λόγο για τον θάνατο 7 πολιτών μετά από τον βομβαρδισμό της συνοριακής πόλης Γκάντζα από τα στρατεύματα του Ναγκόρνο Καραμπάχ. «Επτά άνθρωποι σκοτώθηκαν σε βομβαρδισμούς που έπληξαν την πόλη Γκάντζα του Αζερμπαϊτζάν, ανακοίνωσε σήμερα η αζερινή διπλωματία κατηγορώντας τις αρμενικές δυνάμεις, παρά την ανθρωπιστική εκεχειρία που υποτίθεται πως βρίσκεται σε ισχύ στη σύγκρουση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

“Νέα πυραυλική επίθεση από τις αρμενικές δυνάμεις σε κατοικημένη ζώνη στην Γκάντζα, τη δεύτερη πόλη του Αζερμπαϊτζάν, επτά νεκροί και 33 τραυματίες”, ανακοίνωσε το υπουργείο Εξωτερικών στον λογαριασμό του στο Twitter και δημοσιοποίησε φωτογραφίες από καταστροφές». Η πλευρά του Ναγκόρνο Καραμπάχ διαψεύδει αυτές τις πληροφορίες, υπενθυμίζοντας πως μία πολεμική σύγκρουση διεξάγεται και διαμέσου ανταλλαγής λεκτικών-λογοθετικών ‘πυρών.’ Βλέπε σχετικά, ‘Αζερμπαϊτζάν: Οι Αρμένιοι βομβάρδισαν τη Γκάντζα- 7 νεκροί,’ Ενημερωτική Ιστοσελίδα ‘Capital.gr,’ 11/10/2020, https://www.capital.gr/diethni/3486991/azermpaitzan-oi-armenioi-bombardisan-ti-gkantza-7-nekroi

[10] Βλέπε σχετικά, Καούλλας Λάμπρος, ‘Υβριδικός πόλεμος, οπλοποιημένα αφηγήματα και γνωστική ασφάλεια: Προκλήσεις για τις αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές,’ στο: Αντωνιάδης Ευριπίδης, (επιμ.), ‘Ιστορία, Κοινωνία, Πολιτική & Μέσα Επικοινωνίας. Ενημέρωση και Δημοκρατία,’  Πρακτικά Β’ Επιστημονικού Συμποσίου, Πισσούρι Κύπρου, Εκδόσεις Επιφανίου Κ., Λευκωσία, 2020, σελ. 151. Για τον ίδιο τον συγγραφέα, ο «υβριδικός πόλεμος λαμβάνει χώρα στην «γκρίζα ζώνη» μεταξύ πολέμου και ειρήνης».

[11] Βλέπε σχετικά, Καούλλας Λάμπρος, ‘Υβριδικός πόλεμος, οπλοποιημένα αφηγήματα και γνωστική ασφάλεια: Προκλήσεις για τις αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές,’ στο: Αντωνιάδης Ευριπίδης, (επιμ.), ‘Ιστορία, Κοινωνία, Πολιτική & Μέσα Επικοινωνίας. Ενημέρωση και Δημοκρατία…ό.π., σελ. 151.

[12] Η δυνάμει και μη ‘υβριδοποίηση’ του πολέμου που ακολουθεί η Τουρκία, επιζητεί από τον μισθοφόρο που οργανώνεται σε ξεχωριστή ένοπλη ομάδα, να είναι ‘ευέλικτος,’ γρήγορα μετακινούμενος και έτοιμος για στρατιωτική εμπλοκή διαφόρων τύπων, κάτι που σημασιοδοτεί υποστασιοποιημένα, και την ετοιμότητα για αναβάθμιση και κλιμάκωση στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ο μισθοφόρος και δη ο Σύριος μισθοφόρος έχοντας αποκτήσει πολεμική-στρατιωτική τεχνογνωσία στο Συριακό μέτωπο,  δύναται να ‘ενσαρκώσει’ τις μεταβολές και τους μετασχηματισμούς που συντελούνται, ακόμη και την μετατόπιση ισχύος, με τους ίδιους να λειτουργούν ως ‘πολλαπλασιαστές’ της.

[13] Ο ορισμός του ‘υβριδικού’ πολέμου που δίδει το ‘European Centre of Excellence and Countering Hybrid Threats,’ εστιάζει και στην μνημονική του διάσταση, λέγοντας συγκεκριμένα πως «οι υβριδικές απειλές είναι μέθοδοι και δραστηριότητες που στοχεύουν στις αδυναμίες του αντιπάλου. Αδυναμίες δημιουργούνται από πολλά πράγματα, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής μνήμης, της νομοθεσίας, τω παλαιών πρακτικών, των γεωστρατηγικών παραγόντων, της έντονης πόλωσης στην κοινωνία, των τεχνολογικών μειονεκτημάτων ή των ιδεολογικών διαφορών». Βλέπε σχετικά, ‘Hybrid Coe, The European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats, 2019.

[14] Είναι χαρακτηριστικό το ό,τι η Τουρκική γεω-πολιτική όπως αρθρώνεται στον χώρο και στο χρόνο, προσομοιάζει προς την χρήση ‘υβριδικών’ τακτικών όπως είναι η δημιουργία μισθοφορικών ‘στρατών’ που στέλνονται σε μέτωπα όπως αυτά της Λιβύης (περισσότερο) και του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Αυτή η τακτική προβάλλει και δεικνύει ταυτόχρονα, την απουσία συνεκτικών κρατικών δομών στη Λιβύη που τελεί σε μία οιονεί ‘συνθήκη πολέμου’ μετά την στρατιωτική Νατοϊκή επέμβαση του 2011 και την πτώση του Μουάμαρ Καντάφι, καθώς και τις συστηματικές και συστημικού τύπου, αλλοιώσεις στον τρόπο άσκησης της εξουσίας και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων που έχει επιφέρει η πολύχρονη σύγκρουση στο και για το Ναγκόρνο Καραμπάχ, με την Τουρκία να ‘διεισδύει’ από την ‘μπροστινή θύρα,’ ‘εθνικοποιώντας’ όσο ‘απαιτείται’ την σύγκρουση: Οι ‘Αζέροι είναι αδέλφια μας.’ Οι μεταβολές που έχουν επέλθει στο περιφερειακό και διεθνο-πολιτικό γίγνεσθαι, τουλάχιστον την τελευταία δεκαετία, ευνοούν την ανάπτυξη της ‘υβριδοποίησης.’

[15] Μία ενδιαφέρουσα άποψη για την κατασκευή, χρήση και λειτουργία αεροσκαφών τύπου ‘drones’ ως μορφών ‘υβριδικού πολέμου, καταθέτει ο καθηγητής Αθανάσιος Μποζίνης. Βλέπε σχετικά, Μποζίνης Αθανάσιος, ‘Τα ‘Drones ως υβριδικές απειλές,’ Εφημερίδα ‘Τα Νέα Σαββατοκύριακο,’ 17-18/10/2020, σελ. 45.

[16] «Η κυβέρνηση της Τουρκίας ισχυρίζεται ότι δεν παρενέβη ενεργά στη σύρραξη μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας. Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα του γερμανικού «Spiegel», ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να στέλνει σκόπιμα Σύρους μισθοφόρους και drone στο Ναγκόρνο Καραμπάχ». Βλέπε σχετικά, ‘Spiegel: Ο Ερντογάν στέλνει 1.000 μισθοφόρους και drones στο Ναγκόρνο Καραμπάχ,’ Ενημερωτική Ιστοσελίδα ‘CNN.gr,’ 05/10/2020, https://www.cnn.gr/kosmos/story/237209/spiegel-o-erntogan-stelnei-1-000-misthoforoys-sto-nagkorno-karampax

[17] Βλέπε σχετικά, ‘An Agenda for Peace: Preventive Diplomacy Peacemaking and Peace-keeping,’ Έκθεση του Γενικού Γραμματέα προς το Συμβούλιο Ασφαλείας,’ Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Α/47/277, S/24111, New York, 17/06/1992. Οι άλλες τρεις δράσεις που αναφέρει ο τότε Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού, είναι η «προληπτική διπλωματία», η «διατήρηση της ειρήνης» και η «οικοδόμηση της ειρήνης», στάδιο στο οποίο και έχει φθάσει το Ιράκ, διαμέσου παράλληλων μορφών βίας, στρατιωτικής, πολιτικο-θρησκευτικής, και χορείας αντιφάσεων-αντινομιών ως αποτέλεσμα της Αμερικανικής στρατιωτικής εισβολής στη χώρα το 2003. Οι τέσσερις δράσεις δομούν ένα ‘σώμα’ θέσεων που λειτουργούν ή δύνανται να λειτουργήσουν ως φόρμουλα διαπραγμάτευσης και ειρηνικής επίλυσης μίας σύγκρουσης, με το πρακτικό ερώτημα να είναι ο βαθμός εφαρμογής του από το 1992 και έπειτα, από την στιγμή δηλαδή που πρωτοκατατέθηκε από τον Μπούτρος Γάλι.

[18] Βλέπε σχετικά, Κουλουμπής Θεόδωρος, ‘Διεθνείς Σχέσεις. Εξουσία και Δικαιοσύνη…ό.π., σελ. 385.

[19] Η επίτευξη εκεχειρίας «ώστε να πραγματοποιηθεί ανταλλαγή αιχμαλώτων και νεκρών», όπως σταχυολογούμε από το ειδησεογραφικό δημοσίευμα της ‘Ναυτεμπορικής,’ αφήνει χώρο στην δυνατότητα και στη δυναμική άσκησης και επι-τέλεσης του θρήνου και θρηνητικών πρακτικών για τους μέχρι τώρα νεκρούς του πολέμου. Ως προς αυτό, ο νεκρός και οι νεκροί συλλογικά πλέον, περιμαζεύονται και  αποδίδονται στη ‘χώρα’ και στην οικογένεια τους, αναπαριστάμενοι, τόσο ως ‘σιωπηλοί’ αλλά ‘αληθινοί ‘αφηγητές’ της πραγματικότητας του πολέμου μεταξύ γειτονικών κρατών, όσο και ως ‘τέκνα’ της ‘πατρίδας’ που έπεσαν για έναν ‘δίκαιο σκοπό.’ Οι νεκροί περιβάλλονται με τιμή και αφηγήσεις, με την μορφή της μητέρας να αρθρώνει τον θρήνο και το πένθος στο ύψος της ‘φυγής’ και του θανάτου που είναι εγγενώς ‘άδικοι,’ ‘σκληροί,’ αποστερητικοί που δεν απο-λυτρώνουν αλλά καθιστούν το ‘ανοίκειο’ σε ανοιχτό τραύμα που σχηματοποιείται ενώπιον του νεκρού και μη, ως θρήνος: ‘Γιε μου, γιατί;’ Μεταβάλλοντας την έμφυλη κατανομή των θρηνητικών τελετουργιών, θα αναρωτηθούμε σχετικά με το εξής: Δύναται ο μητρικός θρήνος να πραγματώνει και μία αίσθηση εναντίωσης και διαμαρτυρίας για τον πόλεμο, όπως έπραξαν οι ‘Γυναίκες με τα Μαύρα’ στην πρώην Γιουγκοσλαβία; Εάν ο θρήνος σε συλλογικό επίπεδο ‘ηρωοποιείται,’ σε προσωπικό-μητρικό, τείνει να εκφράζεται βιωματικά και συμπυκνωμένα αναζητώντας τις κοφτές λέξεις-ιστορία. Για την ‘οικονομία’ του θρήνου στην αγροτική Ελλάδα, βλέπε σχετικά, Danforth Loring, ‘The death rituals of Rural Greece,’ Princeton, Princeton University Press, 1982.

[20] Στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, μέσω βομβαρδισμών, αναπαράγεται το πλαίσιο ενός, κατά τον Francis Fukuyama, «ώριμου εθνικισμού». Βλέπε σχετικά, Fukuyama Francis, ‘Democratization and International Security,’ New Dimensions in International Security, Adelphi Paper, Τεύχος 266, Λονδίνο, 1991-1992, σελ. 14-24.

Pet Shop Θεσσαλονίκη
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

ΔΕΙΤΕ ΤΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΕ BLOGVIEW

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μενού